Skip to main content

Full text of "De particulae prin usu tragico et Aristophaneo"

See other formats


881 
A7Ypi 









- 



fcB\ 
A7Ypr 



DE 



PARTICULAE IIPIN USU TRAGICO ET 
ARISTOPHANEO. 






DISSERTATIO 

INAUGURALIS PHILOLOGICA 

QUAM 

CONSENSU ET AUCTOBITATE 

AMPLISSIMI PHILOSOPHORUM ORDINIS 



ACADEMIA FRIDERICIANA IIALKNS! 

CUM VITEBEEGENSI CONSOCIATA 

AD 

SUMMOS IN PHILOSOPHIA HONORES 

RITE CAPESSENDOS 

UNA COM THESIBUS A SE PROPOSITIS 

A. D. III CAL. MAJ. A. MDCCCLXXVI HORA XII 

PUBLICE DEFENDET 

AUCTOR 

OSWALDUS PRAUSE 

POSNANIENSIS. 



ADVERSARIORUM PARTIBUS FUNGENTUR: 
JOANNES MICHAELIS, dr. phil. 
GUILELMUS GOEHLING, stud. phil. 
OTTO LOTTICH, stud. phil. 



HALIS SAXONUM. 



RICARDO FOERSTER 



p 24869 



Digitized by the Internet Archive 

in 2012 with funding from 

University of lllinois Urbana-Champaign 



http://archive.org/details/departiculaeprinOOprau 






De usu particulae tvqlv, qualis apud Homerum, Hesio- 
dum, Ionicos scriptores esset, quoniam disertissime viri docti 
egerunt 1 ), tragicorum vero et Aristophanis hujus conjunctionis 
adhibendae rationi investigandae quum grammaticus ad hoc 
tempus satis operae dedisset nemo, sed omnes in transitu tan- 
tum, ut ita dicam, strictimque attigissent, non abs re fore ar- 
bitratus, quae de structuris particulae tto/v, a poetis scenicis 
Atticis adhibitis observassem, proferre suscepi. Atque eo ma- 
jori fructui hanc quaestionem, ea qua par est diligentia et 
subtilitate tractatam , esse futuram speravi , quo minus ea, 
quae grammatici de particula tcqlv tradiderunt praecepta aut 
inter se congruerent, aut omnium legum a scriptoribus obser- 
vatarum rationem haberent. Neque enim prius hanc gramma- 
ticae Graecae partem , ita ut omnibus doctis probetur, ad finem 
productum iri existimo, quam singulorum poesis orationisque 
generum leges constitutae sint. 

Ac priusquam ad ipsam , quam tractandam mihi proposui, 
rem accedam et de originatione particulae 7cqlv et de ratione, 
qua ex adverbio in conjunctionis usum et munus abierit, paucis 
esse disserendum mihi videtur. Quem ad finem Homerica car- 
mina, ut veterrima linguae Graecae monumenta, nobis esse re- 
spicienda perspicuum est. 



1) R. Foerster „De usu conjunctionis Tcpfv Homerico et Hesiodeo" 
et „De usu particulae rcpiv, qualis apud Ionicos scriptores fuerit." In 
Miscell. sem. philol. et Soc. lat. Vratisl. 1863 et 65. R. Richter ,,De 
particulis rcpiv et raxpo? earumque usu Homerico." Lipsiae 1874. 

1 



Itaque quum Hoffmannus x ), probatus Westphalio 2 ), Rich- 
tero, demonstravisset voculam tcqlv apud Homerum esse anci- 
pitem, ita ut principio eam longam fuisse verisimile sit, sen- 
tentia ejus 3 ), tcqiv esse contractum ex tcqo-lov, particulae tcqo 
comparativo, cui assentitur Curtius 4 ) et nunc etiam Foersterus, 
qui antea cum Hartelio 6 ) tcqlv esse factum ex adverbio tcqo, 
aucto suffixo iv docuit, omnibus fere probatur. Passowius con- 
tra in lexico suo linguae Graecae s. v. tcqlv nihil aliud dicit, 
nisi haec: tcqiv ist die adverbialform der Praeposition tcqo. 

Quamquam apud ceteros poetas posteriores et scenicos et 
lyricos tcqlv corripi recte observatum est in Etym. Magn. pag. 
405, 33, ubi legitur: nav (jiovoavXka§ov iTciQQr}(ia r\ tpvGU jj 
ftiaei ylyvszai %ax ISiav fiaxQOv, %coQ\g xov tcqlv. Ita in tra- 
gicis quidem et in Aristophane nullum exemplum tcqlv voculae 
productae exstat. 

Similiter vero ut in metienda particula tcqIv antiquiorem 
legem ab Homero invenimus servatam, sic etiam ejus con- 
struendae antiquior ratio apud eum valet. Quum enim pleris- 
que locis particula tcqiv cum infinitivo, quem constat casum 
esse 6 ) substantivi alicujus abstracti, conjuncta ab Homero in- 
veniatur, indicativo vero, vel conjunctivo aut optativo per- 
raro, eam tunc veram conjunctionis naturam nondum induisse 
apparet. Quomodo vero tcqlv ex adverbii conjunctionis vim 
acceperit, a Richtero 7 ), qui correlationis via id factum esse 



1) Hoffmann Quaestiones Homericae pag. 71. 99. 

2) Rossbach-Westphal II 303: „Bald lang, bald kurz (wie bei 
Plautus) ist der Vocal t in der singularen Nom. , Accus. und Vocat.-End- 
silbe einiger Worter auf t£, sowie in dem Worte rcpiv, Torcpiv." 

3) Hoffmann 1. 1. § 71. 

4) Curtius Grundziige. 

5) Hartel Hom. Studien. Wien 1873. pag. 110. 

6) Lange Der homerische Gebrauch der Partikel e? pag. 216. „Der 
Infinitiv ist bekanntlich eine Nominalform (sei es dativ, sei es locativ 
eines weiblichen verbalsubstantivs)." 

7) Richter 1.1. pag. 28. „Itaque equidem in sententiain certissi- 
mam adducor, ixpCv correlationis via conjunctionem esse factam." — Quain- 
quam , quo jure Richterus dixerit, G. Hermannum negotium suscepisse ex- 
plicandi quanam ratione itp(v conjunctionis munere fungi potuisset , equi- 



censet, optime esse demonstratum mihi videtur. Cujus corre- 
lationis l ) in carminibus Homericis maxime perspicuae mani- 
festissima vestigia, etiam apud tragicos, Aristophanem, ceteros 
scriptores posteriores reperiuntur. Haud enim ita rari sunt 
loci, ubi tcq'lv in sententia secundaria ad propinquum adver- 
bium praecedens referendum est. Atque ipsum quidem adver- 
bium nqiv praecedit duobus locis Euripideis: Herc. fur. 605: 

.... tcoXlv 8s 6r)v 
liy\ tcq\v TaQaj-rjg , tc q \ v rod ei) &E6&CU tekvov. 
Frg. 462, 5 : didoixa 6e (xr) tcqlv novoig 
vTCEQpakrj (ie yiJQag 

TCQLV 6aV %aQLE66aV COQaV TCQOgiSELV. 

Ceteris locis sententia primaria exhibet aut adverbia aut ad- 
jectiva aut verba similem particulae tcqlv significationem geren- 
tia 2 ). Sic legitur tcqoteqov Soph. Phil. 199. Aristoph. Av. 
700. Ran. 673. Eccl. 589. 620. 649. Thucyd. II 65, V 10, 
VIII 45. 7cqo6&ev Soph. OC. 1041. Eurip. frg. 688. Ari- 
stoph. Nub. 780. rcQWTa Aristoph. Eq. 542. TCQOTEQog Eq. 
761. TcaQOL&E* Soph. Electra 1131. Apud Thucydidem tcqlv 
saepius refertur ad verbum cp&avco, cf. IV 79. 104. VI 97. VIII 
12; apud oratores saepissime ad adverbium tcqoteqov, cf. Ando- 
cides IIeqi to5v (jlv6ty]q. 7. ibid. 89. KaTa 'Alxip. 1. ibid. 17. 
Lysias IlQog 2i}icova 7. KaTa tcov 6ltotc. 4. KaTa Nlko(i. 3. 
IlQog r AQ(i68. frg. 12. Demosthenes IIeql 'Akovv. 28. KaTtx 
Qck. T61. IIeql t. TtaQaTCQE6§. 79. KaTa 'AvSqot. 15. KaTcx 



dem non perspicio. Quum enim G. H. in adnot. ad Eurip. Med. v. 215 
dicit: „Recte dicitur et Ttot^ao) et ou TOnQaw, Trpiv ae xeXeuaat. Quid 
ita? Quia hoc idem est, ac Ttpc tou xeXeuaaL as," haud aliud, mea quidem 
sententia proferre voluisse putandus est , nisi explicationem , eandem , si 
Ttptv asciscit infinitivum, et in affirmativa et in negativa sententia prima- 
ria, inter utramque actionem intercedere condicionem. 

1) Hartung Partikeln der griech. Sprache. Erl. 1833. pag. 61. 
,,Die Correlation ist Einklang und Wechselbezug paralleler Satze. Expo- 
nenten dieses Einklanges sind gewohnlich Partikeln, welche die beiden, 
in Wechselbezug getretenen Glieder besitzen." 

2) Hartung 1. 1. I 32. ,,Der Parallelismus wird nicht gestort, wenn 
an der ersten Stelle eine andere statt der namlichen Partikel gebraucht 
wird , im Pall diese nur sinnverwandt ist." 

1* 



'4qi6toxq. 179. ibid. 187. Kaxa 'Okvfimod. 46. Kaxa Nsaio. 51. 
Similia correlationis exempla etiam in aliis linguis inveniuntur, 
ut in Latina, vel etiam in nostra. Conferantur Catulli loci 
C. 62, 45: 

Sic virgo, dum intacta manet dum cara suis est. 
„So lange sie unberiihrt bleibt, so lange ist sie den Ihrigen 
lieb", et ibid. 56: 

„Dum intacta manet, dum inculta senescit", 
et Theocriti Id. III 41 : 

cog idev cog efiavri, cog elg fia&vv akar eqcara. 
Ac ne quis miretur, quod particula noiv conjunctio facta 
ipsum infinitivum asciverit, (haec enim usitatissima apud Ho- 
merum ob eamque causam sine dubio primaria nqiv conjunctio- 
nis est structura) x ), ea est infinitivi significatio et usus pro- 
lixus, ut non pro imperativo solum sed etiam pro optativo 
usurpetur. Et quum, sicut supra demonstravi, infinitivum esse 
casum substantivi alicujus abstracti omnes consentiant, secun- 
dum Langii praecepta, qui dicit 2 ): „Nicht blos das verbum 
finitum, sondern auch das nomen (substantivum wie adjecti- 
vum), ja sogar eine bestimmte casusform oder auch ein adver- 
bium, beziehungsweise ein durch Praeposition und Casus ge- 
bildeter adverbieller Ausdruck hat die Fahigkeit in sich prae- 
dicativ verwendet zu werden," haec structura nihil habere 
offensionis videtur. Accedit quod conjunctio racrrf, quam ejus- 
dem correlationis via conjunctionem esse factam constat {xolog, 
— ovrcog, — cog , — co6te), cum infinitivo consociatur. 

Sed haec quidem hactenus. Nunc ad singulorum poeta- 
rum scenicorum usum pertractandum accedo, chronologico in 
hac re ordine usurus, ac primum quidem Aeschyli, deinde So- 
phoclis, tum Euripidis, postremo Aristophanis structuras per- 
tractaturus, ita ut tota haec mea disputatio sua sponte in par- 
tes quatuor dividatur. 



1) cf. Richter 1. 1. pag. 27. 

2) L. Lange 1. 1. pag. 215. 



J. Dc conjunclionis rcpw usu Aeschyleo. 

Quam structuram apud Homerum esse vidimus originariam 
et usitatissimam , id est cum infinitivo, ea etiam in fabulis 
Aeschyleis primum locum obtinet. Subducta enim ratione 
poeta conjunctione tiqlv usus est omnino locis viginti quinque, 
quorum duodeviginti quidem exhibent infinitivum, indicativum 
unus, sex conjunctivum. Optativo Aeschylus, ut jam vidit 
Foersterus *) post tcqlv abstinuit. Ac ne illud quidem praetcr- 
mittendum, quod Aeschylus, sicut omnes scriptores posteriores, 
semper fere adhibuit aoristi infinitivum, praesentis contra per- 
raro , et ;d sic demum , si aoristi infinitivo posito enuntiati 
sensus perturbaretur. Sic in altero ex duobus illis locis, in 
quibus praesentis infinitivum collocatum invenimus, qui est 
Suppl. 672: 

£ivoioi x ev£v(A§6Xovg, 

tcqIv Qoitki&iv "Aqyj 

SlltCtQ CCTSQ 7trj(lCiTG)V diSolsVy 

si legeretur s^otcXi6cil hoc a sensu hujus loci longe esset alie- 
num. Facile enim potest intelligi poetam dicere voluisse 
„priusquam bellum parent" sive potius „parare incipiant" non 
„priusquam paraverint" id est „belli apparatum perfecerint". 
Aoristo enim, secundum G. Hermanni praecepta 2 ), perfectio 
rei indicatur, praesente initium. Idem dicendum de altero 
loco, qui est in Ag. 1026. Ceteris locis sedecim, ut jam dixi, 
Aeschylus post tcqlv semper usus est aoristi infinitivo, nulla 
aut temporis aut modi in sententia primaria praecedentis ra- 
tione habita, ita tamen, ut contra usum Homericum 3 ), illius 
sensus plerumque sit affirmativus, ter tantum negativus (Suppl. 



1) Foersterus ,,De usu particulae rcptv qualis apud Ionicos scri- 
ptores fuerit", in Miscell. Philolog. libello. Vratisl. 1865. pag. 5. 

2) cf. G. Hermanni Adnot. in Eurip. Med. v. 78, pag. 343 edit. 
Med. Elmsl. 

3) cf. Foerster 1. 1. pag. 15. „Apud Atticos vetustiores Ttptv cum 
infinitivo fere non usurpatur, nisi sententia primaria affirmativa est. Alius 
est usus Homericus : nam saepius apud hunc negatio praecedit." 



743. Sept. 1032. Agam. 1026), quibus de locis infra pluribus 
agendum erit. Nunc ad eos transeamus, ubi tvqlv cum infini- 
tivo referendum est ad sententiam affirmativam. Priusquam 
vero ad ipsam aggrediar rem, quasnam leges secuti poetae sce- 
nici particulam tiqlv cum infinitivo conjunxerint, exponam. 
Etenim si grammaticorum de hac structura perlustro praecepta, 
ne ab uno quidem rem satis dilucide atque distincte esse expli- 
catam invenio. Atque aliis omissis, ut Buttmanni et Augusti 
Matthiaei sententiam proferam, alter Gr. Gr. pag. 426 dicit: 
„Wo von blos moglichen, gedachten, oder zukiinftigen Hand- 
lungen die Rede ist, steht der Infinitiv," alter Gr. Gr. § 522 
pag. 1200: „Bei zukiinftigen Handlungen , oder solchen, die 
ohne genauere Zeitbestimmung nur im Allgemeinen als ge- 
wbhnlich geschehend angegeben werden, steht tcqlv gewohn- 
lich mit dem Tnfinitiv." — Praecepto utrique repugnant loci 
Aeschyl. Prom. 826. Soph. El. 992. 1132. Eurip. Med. 1157. 
Phoen. 400. Herc. fur. 29. Suppl. 930. Aristoph. Eq. 318. 
321 alii multi, qui, quum agatur neque de rebus futuris, ne- 
que de iis, quae „ohne genauere Zeitbestimmung nur im Allge- 
meinen als gewohnlich geschehend angegeben werden," verum 
de perfectis, tamen exhibent infinitivum. 

Neque magis ea probari possunt, quae docet Kuehnerus 
Gr. Gr. pag. 541 ubi legimus: „Wenn aber" (ubi agitur de re 
futura) „das Praedicat des Nebensatzes im Verhaltniss zum 
Praed. des Hauptsatzes als eine zeitliche Folge dargestellt wer- 
den soll, so wird der Infinitiv gebraucht, gleichviel, ob der 
Hauptsatz negirt ist oder nicht." Fugisse enim videtur virum 
doctissimum condicionem quandam semper inesse in sententia 
secundaria, si primaria est negativa. An censuisse putandus 
est condicione carere sententiam secundariam loco Suppl. 743: 
ovtod yivoiv av ovS* av exfia6ig 6xqaxov 
xaXr) 7tolv 0Q(A(p vavv dQaOvv&rjvai . . ., 
vel his: Soph. Aj. 1418. Trach. 197. Eurip. Med. 94. Rhes. 
61. Alc. 358. Herc. fur. 605. Aristoph. Pax 307. Eccl. 589, 
quibus addi alii possunt multi , in quibus secundum praecepta 
ejus x ) desideraretur aut conjunctivus, aut optativus? Quae 
1) Kuehner Gr. Gr. pag. 541. „Wenn von einer zukiinftigen, nur 



quum ita sint, rojcctis grammaticorum pracceptis, quippc qui- 
bus singula quidem momenta, non totus usus multiplex conti- 
neatur, legem de part. tcqlv cum infinitivo structura statuen- 
dam puto esse hanc: Sive agitur de rebus jam perfectis, sive 
de futuris, sive enuntiato secundario nihil aliud significatur 
nisi temporis quaedam certior descriptio , sive condicio eo con- 
tinetur (quod fieri solet si sententia primaria est negativa), ante 
quam perfectam actio sententiae primariae perfici non potest, 
tcqlv adjungitur, vel adjungi licet infinitivo. Quamquam apud 
scriptores aetate posteriores primo loco indicativum, conjuncti- 
vum postremo invaluisse concedendum est. 

Verum ut eo redeat unde defluxit oratio, uno loco ob- 
viam nobis fit in sententia primaria praesentis indicativus: 
Ag. 1447: 

Jjc tov yao SQcag ctlficcToXoixog 

VSLQSL TQSCpSTCtl, TCQLV XUTttkYJ£,ttL 

to TcakctLOv ct%og, vsog i%(OQ' 
Perspicuum est, nihil aliud hoc loco part. tcqlv significari, nisi 
actionem sententiae secundariae post actionem sententiac pri- 
mariae factum iri , ubi in nostra et in Latina lingua usurpatur 
indicativus praesentis aut perfecti. 

Ad imperativum praesentis tcqlv referendum est loco Ag. 
1630: 

Gtslxs xai 6v %ol ysQOvrsg TtQog S6(iovg TtS7tQco(isvovg 

TCQLV TCtt&SLV SQ^ttVTSg. 

Sensus vero est „fwj Ttd&riTS ne patiamini". Eadem fere con- 
structio est, idem sensus loci Suppl. 31, ubi praecedit aoristi 
imperativus : 

tcqIv Ttodct %SQ6cp Tijo" sv a6c6dsi 

ftsivtti .... 

TCSfllpaTE TtOVTOvds. 



vorgestellten Handlung, die als Bedingung des Hauptsatzes gedacht ^er- 
den kann , die Rede ist, so steht der Conj. der Haupttempora, 
wenn der Nebensatz auf ein Praesens, Perfect. oder Futur. im Hauptsatz 
bezogen wird, und der Conj. der historischen Zeitformen (Opta- 
tiv), wenn der Nebensatz auf ein Praeteritum im Hauptsatz bezogen wird, 
jedoch immer nur wenn der Hauptsatz negirt ist." 



8 

„priusquam admoveant mittite" intelligitur vero „mittite ne 
admoveant". Aliter res se habet loco Sept. 63 : 

(av 8e) cpQa^ai 7t6XiG{ia tiq\v KaTaiyiaai nvoag 
"AoEcog .... 
ubi aoristi infinitivus habere mihi videtur significationem futuri 
exacti „priusquam Mars cum impetu ruerit", „bevor er noch 
herabgestiirmt sein wird". Neque hoc loco, sicut prioribus 
duobus enuntiati a tcqiv pendentis sensus est prohibitivus , ut 
ita dicam ; quominus enim Mars deferretur Eteocles tunc impe- 
dire neque potuit, neque prohiberi nuntius voluisse putandus 
est. Post imperativum vero, negatione carentem Theognidem *) 
primum posuisse infinitivum recte monuit Foersterus 2 ). 

Sequuntur duo loci, ubi infinitivus post noiv ab indica- 
tivo futuri pendet, ut Sept. 268: 

.... Ta£oj (ioXcov, 
tiq\v ayyiXovg 67tEQ%vovg rs zcu TayvQQO&ovg 
Xoyovg ocfffxhu, xal qpXiysiv %Qzictg vtco. 
Atque ita quidem, ut primum sit positus aoristi, tum prae- 
sentis infinitivus. Jure. Priusquam enim rumores animos 
possint infiammare, eos pervenisse antea necesse est. cf. 
Choeph. 569. 

Omnino autem apud tragicos contra usum Homericum, si 
praecedit indicativus futuri negativus tiqiv adjunctum infinitivo 
non invenimus, nisi uno loco Euripideo: Med. 94. Qui enim 
sunt alii loci Euripidei: Ion 524. Rhes. 684. Andr. 1069, 
quamvis habeant negationem ov, tamen sensus est affirmativus, 
quum sit interrogatio loco utroque. Apud Sophoclem vero, fu- 
turum numquam est in sententia primaria nisi cum negatione, 
ac tum quidem semper sequente conjunctivo. 

Occurrunt jam duo loci, in quibus, id quod est rarissi- 
mum , in sententia primaria legitur perfecti indicativus. Apud 
Sophoclem enim haec structura non invenitur nisi semel : 
Trach. 1133, ad quem locum nescio an omnino nobis hic sit 
adlegandum, quum Tt^vrjKa perfectum significationem habeat 
praesentis, sicut nos dicimus „ich bin todt". Idem TE&v^Ka 

1) Frg. 485 (Bergk) ocXX' r} Tcplv fxe^ueiv uTcavtaxaao. 

2) In Miscell. Philolog. libello. Vratisl. 1865. pag. 6. 



est loco Eurip. Hccub. 431, cui acccdit altcr paucis vcrsibus 
post, 433, qui cxhibct inThrjxa, quod pcrfectum secundum 
semper habere praescntis vim notissimum est. Verum, quod 
ad sensum attinet ac structuram eorum, qui in medio sunt, lo- 
corum Aeschyleorum, in utroque agi de rebus jam perfectis ap- 
paret. Nam praeconis in Sept. 1132 verbis: 

ov noiv ye l ) %coqav Tr\v8e klvSvvco fiaXelv, 
spectantibus versum 1131 ab Antigona dictum: 

rjSrj tu tovcV 2 ) ov 6vaT£TL(irjTcii fteoLg 
certe continetur res jam perfecta. Polynices enim, qui The- 
barum urbis salutem in discrimen vocaverat, scelesto isto cer- 
tamine cum fratre facto, interfectus quum jaceret, reges, quo- 
rum erat auxilio frustra usus, terga quum vertissent, periculum 
fuisse sublatum perspicuum est. Q,uae quum ita sint, huic 
loco, de quo ad multos possum adlegare multorum scriptorum, 
non conveniunt grammaticorum praecepta, secundum quae 3 ) 
desiderandus fuit post nqiv temporis alicujus praeteriti indica- 
tivus. cf. Prom. 826. 

Ab his duobus locis , quamvis haut ita sit alienus is , qui 
est Pers. 498 et in sententia primaria exhibet aoristi indica- 
tivum : 

%co6Tig (Jiev rjficov, nq\v 6%eSa6&rjvai &eov 

dxTLvag coqKir\^r\ , 6e6co6(juivog xvqei. 
tamen aliam hoc loco iniinitivi causam esse nobis statuendam 
puto. Neque enim de re semel tantum facta agitur, sicut solet, 
ubi nqiv asciscit indicativum, sed quotidie repetita; et tum in- 
finitivum a scriptoribus usurpari quum alia multa exempla do- 
cent, tum hoc Xen. Cyrop. YIII 1, 38: Kal ourf avTog rcors 
7tq\v i6oco6aL deljtvov rjaelTO , ovTe XmtOLg dyvfiva6T0ig 6ltov 

1) Qui usus adjungendae particulae y£ imprimis reperitur in respon- 
sionibus. 

2) sc. Polynicis jam mortui, cujus de funere a Thebanis vetito 
agitur. 

3) Buttmann Gr. Gr. 426: wo von bestimmten , bereits geschehe- 
nen Factis die Rede ist, steht der Indicativ. — Kuehner Gr. Gr. 
pag. 541: ,,Wenn von einem vergangenen , wirklich eingetretenen Ereig- 
niss die Rede ist, so steht der Indicativ eines Praet. Similiter Mat- 
thiaeus, Kruegerus, alii. 



10 

svspaXXsv. Sed ne tum quidem, quum enuntiatione primaria 
res continetur veritati contraria, Aeschylum iniinitivum post 
tcqlv aspernatum esse, altero loco perspicitur, ubi in membro 
priore est aoristi indicativus, et is in formula optationis, ad- 
dita particula ei&s; cf. Agam. 1505: 

.... sv&s (i sSs^co 

tcqiv tovS' S7ClSsLV CtQyVQOZOllOV 

dooLTccg Y,axs%ovTa %a(isvvav. 
Cui loco similis est in Od. 6 402: 

FX& cocpsXX' 6 ^slvog dXc6(isvog aXXotf 6Xs6&ai 

JJqlv sX&slv . . . ., 
similes alii apud Sophoclem et Euripidem nobis occurrent. 
Haut ita raris locis Aeschyleis tcqlv cum infinitivo ad optati- 
vum aoristi est referendum, cui ter quidem addita est particula 
av: Suppl. 743 l ). 759. 767 bis omissa Suppl. 37. Sept. 435. 
Quorum locorum in primo quidem est optativus potentialis cum 
negationis particula, ejusque ratio est talis, ut alii, imprimis 
orationis solutae scriptores post tcqlv non infinitivum, sed aut 
conjunctivum saepius addita, quam omissa particula av aut 
optativum ponere soleant. — Ceteris vero quattuor locis, ubi 
enuntiatione primaria res optata continetur, sententiae secun- 
dariae sensus est talis, ut, quum agatur de re, dubia utrum 
sit futura necne, is qui dicit, eam non perfectum iri sperare 
et optare putandus sit. Itaque tcqlv cum infinitivo his locis 
idem significat quod particula fi»j cum conjunctivo aut optativo 
in sententia finali. cf. Suppl. 37 : 

avs^iOLg ayQiag 
aXog avTr\6avTsg oXoivto 

7CQLV TCOTS XSKTQODV , COV ^(lig SLQySL, 

.... cckovtcov STCLpijvai. 
„pereant maris tempestatibus , priusquam — sive — ne forte 
lectum, quem nefas est, genialem invitarum conscendant." Ve- 



1) ouTto yevoit' av ou'S' av 2kpaais OTpaTou 

xaXiq, rcptv op[J.w vauv SpaauvSiqvai. 
Servanda enim mihi videtur cum Hermanno librorum scriptura , quum 
haec sententia referenda sit ad versus praecedentes 732 — 33 ad quorum 
ou'8l respicit ou'8l versus 740, in quo sine justa causa haesit Engerus. 



11 

rum sontcntiac cum particula ut consccutiva negativac similis 
est iniinitivus post uqw loco Pers. 713: 

vvv T£ 6S ^rjkco ftavovTa, tiq\v xaxcav idslv fid&og. 
In sermone Latino hoc loco opus erat conjunctivo imperfecti 
„priusquam videres". 

Priusquam jam ad conjunctivum accedamus, de unico loco, 
in quo Aeschylus post tcq'lv indicativum usurpavit, paucis dis- 
putabo. Est autem ille locus in Prom. 482: 
dXXa cpaQficcKcov 
XQsia xaTS6xikXovTO , tcqlv y syco 6cpi6iv 
sdsil-a xaa6Eig r\izicov a%s6^dxcov. 
Et quum agatur de re vere perfecta tcqlv asciscit indicativum, 
quem usurpari solere in tali condicione pro infinitivo supra ex- 
posui. Ea vero lex esse observata videtur, ut, si quid dicitur 
cum directa ad tempus praesens relatione, praevaleat indicati- 
vus, si minus infinitivus. 

Sententia primaria si est negativa, et actio quae ea con- 
tinetur si secundaria, quae est futura, definitur, tvqlv apud 
Aeschylum, sicut apud omnes scriptores, plerumque asciscit 
conjunctivum, eumque semper quidem aoristi addita particula 
«v, quae apud ceteros nonnumquam omittitur. „Multo vero 
fortior, ut Foersteri x ) optima definitione utar, et quodammodo 
certior temporis determinatio est, quae conjunctivo quam quae 
infinitivo significatur." Ubi enim post tiqlv conjunctivus oc- 
currit, is qui loquitur eam temporis determinationem ponit, 
quam ex rerum natura atque condicione fore putat. Quod quam 
vere sit dictum statim ex primo exemplo elucebit. Prometheus 
vinctus cruciatus suos luget Jovisque mentem atrocem increpat 
his verbis (Prom. 162 sqq.): 

6 d' imKOTcog ael 

ftiyLtvog ayvaitTOv voov 

SdfivaTaL ovQaviav 

yivvav, ovSh krjlisi, 7Vq\v av j) X0Qi6r) niaQ, v) Tca\d\xa tlvl 

Tav bv6a\coTOv slr\ Tig ccQ%dv, 
ubi quum conjunctivo utatur certo temporis spatio interjccto, 



1) Foerster 1. 1. pag. 13. 



12 

aut Jovem esse iram depositurum aut imperium amissurum se 
confidere indicat. — Ceterum, si locos, qui exhibent conjuncti- 
vum — non autem reperiuntur nisi in Prometheo fabula — , 
attente inspexerimus , plerumque praecedere aut tempus futu- 
rum aut imperativum inveniemus. Sic est futurum in enun- 
tiato primario ejus loci quem modo exscripsi, est in Prom. 176: 

(oVTtOTS) XUTClfJLriVVOCQ, 

ttq\v av ££ ccyQicov ds6{icov %aXa6r} 

noivag xs tlvslv 

Tr\6cf alxiag i&slforj 
et 595 , ubi ovx s6tlv aixi6(jia otco 7tQ0TQSipSTai dictum pro ov- 
6sv\ alniafAaTi TtQOTQStySTai. Aoristi conjunctivum cum nega- 
tione (xrj qui habet significationem imperativi, exhibet locus 
Prom. 720: 

ov (rcoTafiov) fir) nsQa6r\g 
tzq\v av TCQog avTOv Kavaa6ov ^6lr\g 
imperativum merum Prom. 1031. Eo qui superest loco ibid. 
757 perfectum legitur cum significatione praesentis: 

VVV 6' OVSSV S6TI TSQfia (AOl TtQOXSiyLSVOV 

fiox&cov, tcqIv dv Zsvg S7i7ts6rj TVQawidog 
ubi in cod. G et aliis legitur ix7ts6oi a nullo , quantum scio re- 
ceptum. Merito certe, atque optimo jure. Neque enim quasi 
alterius hoc loco, sicut plerumque ubi tvqlv optativo adjungi- 
tur, illa sententia a Prometheo pronuntiatur sed sua ipsius. 
Hanc eandem ob causam ex frg. 197: 

7to\v av TtaXayfjioig atfiaTog %olqoktovov 
avTog 6s XQavr) Zsvg xaraGTaijag %sqolv 
ubi Hermannus optativum esse reponendum censet, conjuncti- 
vum esse depellendum haut crediderim. 

II. De conjunctionis rcpw usu Sophocleo. 

Ab usu conjunctionis TtQiv Aeschyleo aliquantulum dis- 
cessit Sophocles. Neque enim eadem ejus est, quae illius, con- 
stans conj. TtQiv cum aoristi infinitivo conjungendae ratio, 
quippe qui septem de undeviginti locis posuerit infinitivum 
praesentis ; praeterea apud eum usitatior est quam apud ceteros 



13 

tragicos structura conjunctionis nqiv cum raodo aliquo finito. 
Nam ad duodeviginti locos, ubi in fabulis ejus exstat infiniti- 
vus, alii accedunt viginti septem, qui exhibent aut conjuncti- 
vum, aut optativum a ceteris poetis scenicis plane spretum, ita 
tamen, ut longe praevaleat prior. Indicativum post tiqiv, quo 
plane abstinuit Homerus, non usus est, nisi semel Aeschylus, 
ne Sophocles quidem plus uno loco adhibuit: OT 776: 

rjyofirjv 6" ocvyjq 
ccOtcqv (isyiCzog tcov iasl, nolv (jloi Tvyy\ 

TOlCttf 87186X7]. 

Cui, quum optime conveniant, quae exposui ad Aesch. Prom. 
482, statim ad structuram cum infinitivo tractandam aggrediar. 
Atque primum quidem sententias post n^iv invenimus, 
quibus nihil aliud significatur, nisi actionem quae iis contine- 
tur post perfectam sententiae primariae actionem aut certo eve- 
nire, aut eventuram verisimile esse. Hujusmodi locorum duo 
quidem in enuntiato priore exhibent indicat. praesentis, ut 
Trach. 4: 

iyco Ss tov h(xov %cc\ nolv slg r 'Ai8ov (ioXslv 

sl-oid' siovGct SvGrvyri ts kcli fictQvv 
et ibid. 396. Ejusdem temporis imperativus exstat in El. 20, 
aoristi in OC. 36 cum in utriusque loci sententia secundaria sit 
praesentis infinitivus rerum condicione postulatus. 
El. 20: tcq\v ovv tlv ccvSqcov i^odoinoQslv aTsyrjg 

%vvct7ZTSTOv Xoyoidiv. 
OC. 36: uqiv ovv tcc nXsiov IotoqsIv i% Tr\cic¥ sdQctg 
kfyX&s. 
Priore quidem loco, quum jam illucescat, quo tempore ad diur- 
num laborem homines discedere soleant, ut, priusquam hoc fiat 
hominumque adventu turbentur, cum amico consilia communi- 
cet, paedagogus Orestem monet. Altero loco civis Thebanus 
orationem Oedipodis de regione locique natura ipsum interro- 
gaturi interrumpit et e saxo, quod sedem ille sibi delegerat 
surgere locoque toto, quem pedibus calcare nefas sit, discedere 
eum jubet, priusquam plura dicere instituat. Optimo igitur 
jure utroque loco est praesentis infinitivus , quippe quo initium 
rei significetur. — Idem dicendum de loco OT. 104, in quo 



14 

TtQLv cum infinitivo praesentis referendum est ad imperfectum 
7]v. Aliarum sententiarum a part. tcqIv pendentium ea est signi- 
licatio, ut actiones quae iis continentur tantum sint cogitatae, 
quum perfectis jam enuntiatorum primariorum actionibus, quo- 
minus illae eveniant sit prohibitum. Quorum locorum omnium 
in sententia primaria est indicativus temporis alicujus praeteriti. 
Neque enim adversatur id, quod duobus locis positum esse vi- 
detur tempus praesens. Priore enim loco Antig. 1245, in quo 
ad cpQovdrj supplendum est sGxiv hoc idem est ac (5i(3rjxs, altero 
frg. 445 (Dind.) TCQogcpsQcov non praesentis, sed imperfecti esse 
participium perspicuum est. Reliquorum locorum in duobus 
quidem tiqiv cum infinitivo subordinatum est indicativo aoristi : 
Phil. 370. Antig. 120: 

e[$CC TCqIv TCO& a(lSTEQ(OV 

al\xaxcov ysvvGiv TcXrjG&rjvai, 
quem locum propterea exscripsi, quia addita est conjunctioni 
tcqlv particula 7tor£, sicut'apud Aeschylum Suppl. 38 legebatur 
oAotvro — tcqlv tcoxs sTCLprjvai. Atque apud Homerum quidem 
vocula tcoxs duobus locis £4, o 225 addita est adverbio tcqlv, 
quo significatio temporis praeteriti, quae est particulae tcqlv 
propria firmari videtur, idemque valet tcqiv tcoxs ac vernaculum 
„bevor einmal". Qui vero in medio est locus Sophocleus, in 
eo tcoxs idem valet ac latinum „forte", vernacula lingua „bevor 
am Ende" sive „bevor wirklich". cf. Sept. 454. Soph. El. 17. 
Perfectum xs&vrjKa, de quo jam dixi ad Aesch. Sept. 1132 
pag. 9 praecedit uno loco Trach. 1133: 

"TXlog (1130) . . . xs^vrjKSV aQxicog vsoGcpayrig. 

r HQaaXrjg (1133) oXkiol' tcq\v cog %Qrjv Gcp e£ ifirjg ftavslv %SQog; 
Proximum genus locorum id est, cujus in enuntiato secundario 
quidem sententia est enuntiati finalis negativi similis, quum 
praecedat plerumque imperativus x ), ut Antig. 280. El. 1009. 
Trach. 1253. 1259, semel aoristi infinitivus Trach. 17, sed 
is pendens a verbo optandi svxofiai. Quod quo melius cogno- 
scatur unum exemplum afferam manifestissimum Antig. 280: 
TcavGai , tcqXv OQyrjg xca (is (isGxcoGaL Xiycov. 

1) Apud Acschylum simili condicione semper praecedit optativus, 
haut ita adinodum diversa ab imperativi significatione. (cf. pag. 10.) 



15 

Quibus verbis quum Creon chorum cleraentiam et temperantiam 
suadentem interpellat, poeta proximo versu mutata constru- 
ctione pergit: 

(!*»] icpEVQE&rjg dvovg te xa\ yi^cov d(ia 
quam significationem etiam in enuntiato a nqlv pendente in- 
esse nemo certe negabit. — Neque tamen illud esse praeter- 
mittendum videtur, quod hoc loco sicut Trach. 396 part. tvqlv 
addita est vocula xaL , quam arcte esse cum noiv coniungendam 
Schneidewinius monet quum dicit: „xai" „ehe du mich gar er- 
ziirnst" „eng mit noiv zvl verbinden deutet an , die sichere 
Folge des Nichtaufhorens werde Kreons Zorn sein." Cui opi- 
nioni viri doctissimi quin obstem facere non possum, quum 
persuasum habeam, non tam cum part. noiv, quam cum infini- 
tivo (iE6Tix)6ai xaL esse conjungendum. Aliter res se habet loco 
El. 992 (cf. Tr. 4): 

xal TtQLV ys cpcovslv, co yvvalxsg, si cpQEvcov 

hvyiav avxv\ (iiq xaxcov, §6co£st dv 

ty)v ev\d$ecav, cognsQ ovyl 6(p£sTai, 
ubi xaL additum est particulae tiqlv ad augendam eius vim. Si- 
militer dicitur xal ndkai , xa\ sv&vg , xa\ avxLxa et semper 
significatio voculae xai est „auch schon" sive „auch noch". 
Praeterea hoc loco tcqLv conjunctum est cum vocula ys, quae 
quum suppleat causamque indicet, ut cognoscatur ad senten- 
tiam praecedentem enuntiatum referendum esse addi videtur. 
Nostro igitur loco Chrysothemidis verba xal tcqlv ye cpcovslv ad 
tco XeyovTi spectant a choro dictum. Ceterum et loco El. 992 
et ibid. 1132, qui etiam eo est memorabilis, quod tcqLv ad ad- 
verbium naQOL&e praecedens referendum est, sententia primaria 
res continetur veritati contraria. 

Restat, ut de tribus locis agam, quorum in sententia pri- 
maria inest negatio. Atque in primo quidem, qui est Aj. 1418 
uqLv cum infinitivo subordinatum est praesentis indicativo, re- 
liquis duobus, Trach. 197 et ibid. 632: 

197 to yctQ no&ovv exa6Tog exfia&elv ftilcov 

ovx dv (is&ELTO , tcqIv xa-fr' 7]Sovr]v xXveiv 
632 SiSoLxa yaQ 

(ir) uqco kiyoig dv tov no&ov, tov ££ i(iov } 
no\v siSivai raxelftEv si no&ovtte&a. 



16 

optativus potentialis. Quam ob rem ibi secundum usum (cf. 
Trach. 2. Eurip. Heracl. 180, frg. 803) exspectari oportebat 
aut conjunctivus , aut optativus. 

His de particulae tzqiv cum infinitivo apud Sophoclem 
structura expositis jam conjunctivum aggrediar, qui quum post 
tzqlv locum habeat plerumque ubi actione futura, quae particula 
tzqlv significatur, terminus definitur actionis ex tempore prae- 
senti futurae, quae enuntiato primario, quod est negativum, 
continetur, a Sophocle saepius est usurpatus, quam a ceteris, 
quorum quidem ad nos pervenerunt scripta poetis scenicis. Ve- 
rum, quum dico „plerumque" nonnullos respicio locos, in qui- 
bus, vere si volumus judicare, conjunctivo post tzqlv nihil aliud 
significatur, nisi actionem primariam ante secundariam fieri, 
quam ad rem alias uti infinitivo scriptores solent, sicut infini- 
tivum contra saepius esse adhibitum, ubi plus ipso temporum 
ordine significari perspicuum est. Temporum vero ac modorum 
haut ita tanta in sententiis , ad quas tzqiv cum conjunctivo est 
referendum, quanta, ubi tzqlv construitur cum infinitivo, va- 
rietas. Plerumque enim priore loco est aut praesentis aut fu- 
turi indicativus, aut imperativus aut aoristi conjunctivus cum 
significatione imperativi. Raro satis aoristi infinitivus praece- 
dit, et is pendens a praesente, semel optativus potentialis cum 
significatione futuri. Atque praesentis quidem indicativum ex- 
hibent loci sex : Antig. 619. Aj. 107 sqq. ibid. 965. Trach. 
946. OC. 47. frg. 149 (Dind.) quorum in Antig. 619: 

eiSoTi tf' ovSev SQTzei 

7ZQLV TZVQ^ &£Q(l(a 7l6ScC Tl£ TCQOgUVOY} 

conjunctivus TtQogavarj explicari Schneidewinio posse non vide- 
tur, quum sqtzei, a quo ille pendeat, negatione careat, neque 
referri 7zq\v tzvql xtX. ad ovSev elSoTi possit. Dicit enim „auch 
wiirde bei der Yerbindung ovSev biSoti die Negation nur zu 
einem Worte, nicht zum ganzen Satze gehoren und somit das 
nachfolgende tzqIv rzQogavoy unstatthaft sein." Quomodo vero 
tzq\v tcvq\ xtL a voce bqtzei etsi negativa addito ovSev, pendeat, 
equidem non perspicio. Referri enim ad „dS6ri S 1 ovSev (( , 
v tzq\v TCQogav6tj (( et sententia verborum posci neque ullius in 



17 

structuram esse momenti vocem sqtcsi, quacum conjungendum 
esse ovdsv Hermanno videtur 1 ), perspicuum est. 

Ac ne illud quidem praetermittendum, sed hoc statim loco 
esse commemorandum mihi videtur, quod saepius quam ceteri 
poetae scenici Sophocles in structura conjunctionis tcqiv cum 
conjunctivo omisit particulam av, ut in Antig. 619. Aj. 965. 
742. Trach. 608. 946. Phil. 917. Frg. 572. 583 b (Dind.). 
Apud Aeschylum enim et Aristophanem av numquam deest, 
apud Euripidem tribus tantum locis: Or. 1218. 1357. Alc. 849. 
De hac particulae av omissione, quae copiosius disseruit Bich- 
terus, praecepta, ut videtur secutus, quae dedit Hermannus in 
Opusc. II 8, paucis quidem illis locis Homericis non tamen 
usui huic universo conveniunt. Dicit enim 1. 1. pag. 45 : „Si 
autem illae (particulae av sive %sv) omissae sunt, nulla adest 
condicio incerta ;" pauloque inferius „praeterquam av particula 
numquam ad certas res spectat, sed incertam condicionem in- 
dicat." Eadem fere Hermanni sunt verba 1. 1. pag. 107: „Quod 
si comparare quis volet exempla, in quibus itqiv solum et tcqiv 
av apud tragicos et Aristophanem leguntur, quae sedulo notata 
dedit Elmsleius ad Medeam p. 119 facile animadvertat , ubi av 
additum est, semper aliquid incerti subesse." Atque equidem 
comparatis non solum tragicorum et Aristophanis verum etiam 
Thucydidis multorumque scriptorum exemplis in quibus noiv 
solum et tcqIv av leguntur, ut aliter de ea re sentirem atque 
Hermannus adductus sum. Neque enim quidquam discriminis 
intercedere inter utramque structuram persuasum habeo, quo- 
niam permulta mihi innotuerunt exempla in quibus tcq\v av a 
scriptoribus est usurpatum, ubi nihil subesse incerti manifestum 
est. An incertior inesse condicio putanda est in sententia se- 
cundaria loci OC. 909 : 

ov yao icoz s%si zrjgds xrjg ^woae, tcq\v av 
nsivag ivaQyslg Ssvqo fioi 6t^6r}g aycov 
quippe quae pendeat a rcotv cum particula av, quam loci Eurip. 
Alcest. 849: 

ovk saziv oaxig avzov i^aiQrjaszai 
fioyovvza nXsvQd, 7Cq\v yvvaln ifiol (Jis&ri. 

1) Adnot. ad Eurip. Med. 215 ed. Elmsl. pag. 351. 

2 



18 

ubi 7tQiv legitur solum? Utrique enim sine dubio conveniunt, 
quae ad Alcest. 851 annotata sunt ab Hermanno : „Cogitur 
enim reddere." Nullam porro Hermannus condicionem demon- 
strat subesse incertam in Phil. 917: 

(ir\ 6Tsvat,s, tzq\v (id&rjg 
quum addit: „dicturus est enim Neoptolemus." Optime! At- 
qui ibid. 1409, ubi legitur: 

(it]7tco ys (sc. 6Tsi%r\g), tzqIv dv tcov rjfiSTSQcov 
cttrjg (iv&cov, nal TIoiavTog 
item dicturus est Hercules „certumque instat factum, quod eo 
ipso non debuit per av incertum fieri," siquidem vera sunt 
Hermanni praecepta ne his quidem duobus locis Sophocleis con- 
venientia: OT. 1529: 

coOts ftvrjTov ovt sksivyjv Tr]v TsksvTuiav idslv 
rjtisoav STtiOzoTtovvTa (irjdsv oX§i£siv, noXv dv 
TSQ(ia tov fiiov TtSQaOri (irjdsv dkysivov Tta&cov 
et Frg. 572 (Dind.): 

ov %qr\ TtOT sir 7tQa06ovTog b\fii6ai Tvyag 
dvdQog, Ttolv avTco itavTslcog r)§rj fttog 
diSKTtSQav&rj na\ TslsvTr\6ri jStov, 
quorum in utroque agitur de re certa, quamquam iu altero est 
TtQiv solum, in altero itQiv dv l ). Possum multa in hanc rem 
afferre exempla ut Andocid. 17. t. (iv6t. 7. Lysias II. t. 'Aqi- 
6wcp. %Qrj(i. 5. K. t. 6iT07tcok. 4. Demosthenes K. Qil. A. 41. 
K. 'Aqiotokq. 179. Thucyd. II 6. IV 97. VI 71, de quibus 
singulis dicere infinitum est. Quae quum ita sint nihil 
omnino interesse utrum itQiv solum usurpetur, an addita parti- 
cula av persuasum habeo. 

Particula ys , quam additam ad tzqiv constructum cum in- 
finitivo reperimus in El. 992, Aesch. Sept. 1032, cum indica- 



1) Etiam Matthiaeus idem discrimen intercedere inter uptv solum 
et rcplv av statuit quum dicit Gr. Gr. § 522 , 2 : ,,So steht rcpiv mit dem 
Conjunctiv und ocv , welches ehen anzeigt, dass die Handlung unter Um- 
standen erfolgen oder nicht erfolgen wird. Ist dagegen der durch Kpbt 
angegehene Zeitpunkt ein wirklich einmal eintretender, so wird av heim 
Conj. ausgelassen." 



19 

tivo Prom. 482, ne a conjunctivo quidem, si conjunctus est 
cum particula av est aliena, sicut docet locus OC. 47: 
a/U' ovd' i(Aoi tol T0vl-avi6Tavai noXscog 
8lx i6x\ ftccQOog, noiv y av ivdsfea) xi SqcS 
„expellere non audeo, prius quidem, quam". In responso, 
post ipsam statim negationem, quod est usitatissimum, tvqIv ye 
exhibet locus Trach. 415: 

Aix<xg: ansi(iL' (looQog 6' r)v nakaL vXvtov cs&sv. 

"AyysXog: ov, ngiv y av sinyg toTOQOVfievog PQa^v. 
Infinitivus praesentis est in sententia primaria loci OT. 1529 
quem jam supra pag. 18 exscripsi. Cujus infinitivi 6X(ti£siv in 
explicatione erravisse Schneidewinius mihi videtur, qui et 
ini6xonovvTa idslv (indem man Acht giebt zu erschauen) con- 
junxerit cum dkfii&iv, et hunc iniinitivum ipsum pendere a xqtj 
subaudiendo censuerit. Mihi vero ini6xonovvxa idslv esse con- 
jungendum cum &vr\zov ovtjx, et infinitivus dkf$i£siv cum signi- 
ficatione imperativi positus videtur, quam ob rem ne Nauckii 
quidem mutatio verbi Idslv in XQsav, Dindoriio probata, "est 
necessaria. 

Ad indicativum futuri n^iv cum conjunctivo est referendum 
locis quatuor: Antig. 308 de quo inferius agam, OC. 909. 1041. 
Trach. 608, ad aoristi infinitivum eumque pendentem a tem- 
pore praesente tribus Antig. 176. Phil. 1332. Frg. 572 quo- 
rum de primo Elmsleius ad Eurip. Med. v. 215 recte dicit «ft?J- 
^avov ixiia&slv idem esse ac si poeta dixisset ovx av i%(xa&oig 
ut in Trach. 2, et addit „Negativam particulam in adjectivo 
aLirjxavov includi, vix opus est ut moneam." 

Conjunctivus praesentis aut aoristi, ut apud Aeschylum, 
sic ne apud Sophoclem quidem in sententia primaria est, nisi 
cum significatione imperativi locis tribus: Phil. 330: 

qpQa6rjg (aol fxr] nsQa , no\v av {id&a), 
ibid. 1409, Frg. 583 b : 

lir\nco (isy SLnrjg, no\v Ts\svTY\6avT Xbrjg. 
Restat ut de duobus locis, Antig. 308 et Aj. 107 sqq. paucis 
disseram, qui eo sunt memorabiles, quod in sententia utriusque 
secundaria, quamquam primaria est negativa et n^iv sequitur 
conjunctivus, tamen non inesse condicionem verum ipsura actio- 

2* 



20 

num ordinem significari est manifestum. Sed quo planior res 
fiat, ipsa loci prioris verba exscribamus, quae sunt haec: 
ak)i sXtcsq X6isi Zsvg IV l| ifiov 6sf}cxg, 
sv xovx STt'iGXtt6\ oQKiog ds 601 \syco, 
sl (ir) xov avxoysiQa xovSs xov xacpov 
svQOVxsg sncpavslx ig 6cp&a\[iovg ifiovg, 
ov% v(iiv "AiSrjg fiovvog aQ%s6si tcq\v av 
^dovxsg KQE[ia6xol xr\v8s dr}\cQ6r]& > v^qiv. 
Q,uae verba Creontis, qui in homines, quibus custodiendum 
Polynicis corpus mandaverat invehitur, sic intelligenda esse 
„priusquam ad supplicium vos tradam, flagris antea caedendos 
curabo," neque condicionem iis contineri ullam, nonne luce est 
clarius? Idem sensisse Schneidewinius videtur, qui hujus loci 
sententiam ita explicat: „Nicht der einfache Tod soll fiir die 
Thaeter" (immo vobis , id est choro) „geniigen , sondern sie 
sollen vorher gefoltert werden." 

Idem valet in alterum locum Aj. 106 sq.: 
Aiag. ... d-avslv yaQ «vtov ov xi tcco &s\co. 
'A&riva. tcqiv av xl $Qa6r\g rj xi %SQ§avr]g tcXsov; 
Atag. tcqIv av Ss&slg TtQog xiov sqkslov 6xsyr\g — 
'A&rjva. xi drjxa xov 8v6xr\vov iQya6si naxov; 
Aiag. (Aa6xiyi tcqmxov vmxct cpoiviy&sXg &ttvr]. 
cujus sententia est „flagellis primum eum caedam, tum demum 
interficiam." Quae quum ita sint a veritate aliquantulum ab- 
horrere videntur, quae Elmsleius ad Euripidis Medeae v. 215 
disseruit : „Minime autem , inquit, praetermittendum est in hac 
disputatione , pro subjunctivo haut raro usurpari infinitivum, 
licet subjunctivus pro infinitivo numquam, quod sciam, usur- 
petur." Certe enim in utroque eorum qui in medio sunt loco- 
rum conjunctivus usurpatus est pro infinitivo, quem exspectari 
secundum usum oportebat, positumque invenimus simili con- 
dicione in Euripidis Rhes. 62. Med. 94. 

Optativus post tcq'lv , a ceteris poetis scenicis plane spre- 
tus, quinquies in fabulis Sophocleis nobis occurrit post senten- 
tias negativas iisdem fere quibus conjunctivus condicionibus. 
Sed quoniam hic modus solam cogitationem rei significat, pro- 
prius est orationis obliquae. Obliquam enim orationem voca- 



21 

mus eam, qua uou quid sit, scd quid cogiiet quis cssc indica- 
tur. Ita plerumque si optativus est usurpatus, non cjus qui 
dicit, sed altcrius sententia finisque et consilium quod ejus 
menti propositum erat, 6ignificatur, ut in Aj. 551 : 
s8o£,i (iol (ir) 6lya , no\v (pQa6aL(ii 601 
xov nXovv noLSrf&ai, 
et in Phil. 197. Qua optativi vi ac significatione ductus etiam 
Dindorfius in Ajace 742: 

tov clvSq ccnrjvSa Tevxqoq svSo&sv 6xiy7}g 
(xrj '£g> naQr]xSLV, no\v naQtav avTog Tv%r\ 
tv%oi pro Tv%r\ ex cod. jT recepisse videtur. Quae lectio quam- 
vis non sit inepta, tamen neque necessaria est, et sententiam 
loci perturbat. Nam refertur quidem Teucri sententia et di- 
ctum, neque tamen quasi incertum quoddam aut cogitatum tan- 
tum, sed pro certo eventurum, quod conjunctivo solere signifi- 
cari, ut alii, docent loci Homerici Sl 779. 2 189. 

Praeclare autem Langius (1. 1. p. 38) quae sit in optativo 
vis et significatio his explicat: „Der Optativ ist der Modus der 
Einbildungskraft" et ibid. pag. 88: „Ueberall wo er erscheint, 
sei es in Finalsatzen und nach (Arj , sei es in Eelativ- und 
Temporalsatzen , sei es in Fragesatzen, einfachen oder doppel- 
ten , entspringt er der Thatigkeit der Phantasie , Einbildungs- 
kraft." Quae definitio optime convenire mihi videtur reliquis 
tribus locis Sophocleis in quibus est optativus. Quorum unus 
quidem in sententia primaria exhibet optativum potentialem 
cum vocula av: OT. 505: 

akX' ovnoT eymy av, no\v idoifi oq&ov snog 

(iS(icpO(iivcov dv xaTacpairjv, 
alter Trach. 567 et Phil. 961: 

oloio — (xr]nco, no\v (ia&oi(iL si %ai naXiv 

yvoo(ir\v (jLST0L6sig 
formulam optationis. 

III. De usu particulae rcpw Euripideo. 

Perventum est ad Euripidem. Apud hunc sicut apud 
Aeschylum longe praevalet structura cum infinitivo saepiusque 






22 

quam apud ceteros reperilur indicativus. Dc nonaginta enira 
duobus locis, in quibus legitur tcqlv sexaginta quinque exhi- 
bent infinitivum, conjunctivum quidem undeviginti, indicati- 
vum sex. Ab ea vero lege, qua obstricti omnes fere scriptores 
in particula tcqlv cum infinitivo construenda usi sunt aoristi in- 
finitivo, sexies tantum, neque sine justa causa Euripides di- 
gressus est, quum tribus locis: Med. 79. Phoen. 1145. El. 
1069 poneret perfecti infinitivum, tribus praesentis : Med. 
1157. Andr. 577. Or. 1095, quorum in primo quidem infini- 
tivus catsivaL non tam praesentis, quam praeteriti esse videtur 
idemque significare ac 0L%E6&ai , cui semper inesse praeteriti 
notionem constat (cf. Kruegerus Gr. Gr. 531, 4); in secundo 
vero Andr. 577 : 

%cc\av xsXsv<o 8s6(ia tcq\v xXccslv rivct 
et in tertio Or. 1095: 

og 7tq\v (iev v(xag dvgrvislv tpiXog TcaQrjv 
sicut in locis Aeschyleis et Sophocleis quos supra tractavi, 
praesentis infinitivo initium rei indicatur : „Priusquam efficiam, 
ut flere aliquis incipiat" et „priusquam rebus adversis urgeri 
inciperetis." De significatione infinitivi perfecti ab Elmsleio 
ad Medeae v. 79 : 

a7itol6yLt6& ccq si xaxov 7tQogoi60(isv 
vsov nalaMp , tcqlv t68* s^rjvrkrjKSvaL, 
accuratissime haec sunt observata: „!S"otandum tcq\v s^r\vrX7]- 
nsvaL. Noster tcq\v Karsj-av&aL dixit Phoen. 1145, tcq\v xsxv- 
QoZa&ai El. 1069. Inter 7to\v dsLTtvfjaai et tcqlv dsSsiTtvrjxsvaL 
hoc interest, quod dsdsiTtvrjKSvai a coenante, dsLTtvrjaai vero a 
coenaturo dicitur. Ab utroque diversum est no\v SsLTtvslv, 
quod non priusquam coenavero significat, sed priusquam coe- 
natum eo." Ad quam explicationem Elmslei ipsi probatam ad- 
notat G. Hermannus: „Accuratius taraen dixisset, ut nobis vi- 
detur, perfecto statum indicari, qui factum sequitur, aoristo 
perfectionem rei, praesente initium, itaque tcq\v dsdsinvrjxsvaL 
esse priusquam a coena surrexero; tcq\v deiTtvrjtiaL, priusquam 
coenavero; 7to\v SsLTtvslv, priusquam coencm. Sic tcq\v s(itcs- 
7CQria0-ai, priusquam quid ardeat; tcq\v i(jL7CQi]6^?jvaL , prius- 
quam exarserit; tcqlv i^Tci^TCQaad^ai , priusquam incendatur." 



Qua aptissima virorum doctorum cxplicationc nostris locis ad- 
hibita, in Mcd. 79 7cq\v tocV i^VTXrjKivac vertendum „prius- 
quam hac calamitate perfuncti respiraverimus", ut status signi- 
ficetur, qui factum sequitur. Similiter in Phoen. 1145 et 
El. 1069. 

Ceteris locis post tzq'lv usurpatus est aoristi infinitivus sen- 
tentia praecedente plerumque affirmativa, quater tantum nega- 
tiva ut Med. 94, ubi praecedit indicativus futuri cum nega- 
tionc , de quo loco jam supra dixi ad Aesch. Sept. 268 pag. 9, 
et Herc. fur. 605 de quo inferius agetur. Accedunt duo loci: 
Rhes. 62: 

si yccQ cpasvvo\ fit) £vve6%ov rjXiov 
Xafi7ZTrJQE g , ovk av s6%ov evtv%ovv Soqv, 
tcq\v vavg 7ZVQco6ai , %a\ 5ia 6ar)V(ov fioXslv 
htelvcov 'A^aiovg Trjds noXvcpovcp %eqi, 
et Alc. 358: 

si 8' 'OQCpscog fxoi yXco66a na\ {liXog TzaQrjv, 
oj6t r) KOQrjv ArjfArjTQog rj xsivrjg no6iv 
v(ivoi6i nriXrj6avTa g' ij; "AiSov Xafislv 
naTrjX&ov av. %ai fi ovtf 6 IIXovTcovog nvcov, 
ov& ovtzi KcoTtrj ipv%07ZOfjL7Zog av XaQcov 
s6%ov, tzq\v sig cpcog 6ov xaTa6TrJ6ai /3/ov. 
de quibus Elmsleius ad Eurip. Med. 215 haec dicit: „Nullus 
hic subjunctivo locus est, neque ut mihi videtur optativo. 
Postulat linguae indoles , ut aut infinitivus adhibeatur , aut in- 
dicativus, naTS6Tr)6a , E7ivQco6a, ekioXov. Demosthenes adv. 
Leptinem p. 555 C: %Qr\v tolvvv As7ZTivr\v (irj tzqoteqov Ti&ivai 
tov savTov v6(jiov , tzq\v rj TtaXaiov tovtov eXv6e yQaipafisvog." 
Optime. Nam quum agatur utroque loco de re ex tempore 
praesenti praeterita, quamquam quae omnino locum non ha- 
buerit, post 7Zq'lv adhibendus erat aut indicativus aut sicut fa- 
ctum est infinitivus. Tribus locis Ion 524. Rhes. 684. Andr. 
1069 quamquam sententia primaria exhibet negationem, ta- 
men sensus est affirmativus, ut semper in talibus interrogatio- 
nibus, qui habent significationem imperativi. cf. Andr. 1069: 
.... ov% o6ov Ta%og 
%coQr\6STai Tig IlvdiKr}v TZQog s6Tiav 



24 

xa\ xav&aS* ovxu xoig sksi Xil-si cpiXoig, 
no\v naiS' 'A%iXkicDg Kax&avsiv Eyftowv vno; 
ubi ov ^Q)^»j()£Tat xig cum interrogatione idem esse quod x^QV' 
6axco xig nemo certe nescit. cf. Aristoph. Ean. 480. Eccl. 620. 
His locis, quos modo attuli exceptis ngiv cum infinitivo, quo 
plerumque nihil aliud indicatur, nisi actionem primariam ante 
secundariam fieri, a sententiis pendet affirmativis. 

Permulta apud Euripidem sunt exempla in quibus indica- 
tivus futuri praecedit, velut Iph. Aul. 970: 

xccx si6sxai 6iSrjQog, ov no\v sg QQvyag 
iX&siv, cpovov KrjXl6iv aX^axog ^avea. 
Ion 1414. (Ion 524. Med. 79. 94. Rhes. 684. Andr. 1069 jam 
supra tractata). Rhes. 223. Andr. 268. Frg. 688 (Dind.). 
Bacch. 1149 *), satis multa in quibus indicativus praesentis, 
ut Rhes. 76: 

"Ekxoq , xaxvvsig no\v (la&siv xo Sqc6(asvov. 
Suppl. 469. 696. Heracl. 288. Med. 220: 

dixri yaQ ovk svs6x sv ocp&aXfioig Pqoxcov 
06xig, no\v dvSQog 6nXdyxvov sxfia&slv 6acpcog, 
6xvysl SsSoQKCog, ovSsv r)SiKri(iivog. 
quem locum propterea integrum posui , quod et Eustathius pro 
sxfia&siv scribi vult lK(nd&r\ et Porsonus „utraque" inquit „le- 
ctio proba". Q,ui viri doctissimi error jam ab Elmsleio nota- 
tus, qui dicit: „Subjunctivum non usurpant tragici (immo, 
omnes qui Graece scripserunt), nisi in priore membro, quod 
hic est og 6xvysi SsSoQKcog adsit negandi aut prohibendi signi- 
ficatio." 

Uno loco Helen. 322: 

no\v S* ovSsv oQ&cog siSivai, xi 6o\ nXiov 
Xvnov(iivrj yivoix av ; 
infinitivus cum n^iv pendet ab optativo aoristi cum vocula av 



1) Passow s. v. eljju: ,,Der Indicativ Praesentis wird bei den At- 
tikern mit seltenen Ausnahmen (z. B. bei Thucyd. IV 61 oft noch bei 
Dichtern, z. B. Aeschylus, cf. Herm. Op. II p. 320) in der Bedeutung des 
Futurs gebraucht, indem die Praesensbedeutung durch ipxofxoa erganzt 
wird. Ebenso haben das Particip und der Infinitiv zuweilen den Sinn des 
Futurs." 



25 

consociato, quem haborc futuri significationem scimus. Quam- 
quam vero sententia primaria caret particula negativa, tamen 
huic interrogationis formae inesse negandi vim notum est. 
Quare post tales interrogationes etiam legitur conjunctivus, 
velut Heracl. 180: 

xLg dv XQLveiev rj yvoirj Xoyov, 

tcq\v dv rcaQ dfnpolv (iv&ov ixfia&ri Gagptog 1 ); 
ubi xig dv xQiveiev idem valet, ac ovdelg dv uqiveiev. Videtur 
autem ipso futuro tempore res ut certa enuntiari , optativo vero 
et dv ut talis, quae videatur futura esse, si impleatur illa, ex 
qua pendet, condicio. 

Conjunctivum, cujus usum deliberativum in interrogatio- 
nibus maxime cernimus, qui neque apud tragicos, neque apud 
Aristophanem ipsum, nisi in hoc uno exemplo, praecedens 
part. tcqLv cum infinitivo legitur, exhibet sententia primaria 
loci: Herc. Fur. 936: 

ndxeQ %i &vco tcqIv nxavelv EvQv6&ea; 
Perfectum uno loco praecedit Hecub. 431 (cf. ad Aesch. Sept. 
1132 pag. 9), uno perfectum quod dicimus secundum: 
ibid. 433. 

Jam sequuntur tres loci ubi tiqiv cum infinitivo referen- 
dum est ad imperativum aoristi: Iph. Taur. 774: 

x6(ii6ai (i ig"AQyog, w Gvvaiiie, itolv ftavelv 
cf. Med. 1253. Phoen. 723, quibus similis est locus Herc. 
Fur. 605 qui exhibet conjunctivum aoristi cum significatione 
imperativi : 

. . . nokiv 8e 6r]v 

[irj tcq\v TaQat-rig, 7Cq\v ro'd' ev ^arfrat xexvov. 
Neque praetermittendum , quod ad Aristophan. Pacem 1112, 
ubi secundum nonnullorum codicum scripturam idem legitur 
icoiv — - iCQiv quod hoc loco Euripideo et altero Frg. 462, 5 
(Dind.), Hermannus (ad Viger. 443) post tcq'iv — tcqiv semper 
poni infinitivum docuit. Aptius, ut mihi videtur dixisset, 



1) Proverbialiter , ut videtur , dictum. cf. Aristoph. Vesp. 725: 
r\ tcou aoqjo? irjv ogtis ecpaaxev, 7cplv av afj.(pofv jjlOSov axouarj? 
oux av Sudaai;. 



26 

tcqlv respiciens ad propinqua similis significationis adverbia, 
apud Homerum, tragicos, Aristophanem non fere inveniri nisi 
constructum cum infinitivo; apud oratores vero ceterosque scri- 
ptores aetate posteriores conjunctivum ibi et indicativum inva- 
luisse (cf. Andoc. K. 'AXkl§. 1. LysiasJI. 'AQp. tcsql 'icputQ. 
Scoq. Frg. 12. Demosth. K. 'AqiGtokq. 187 exhibentes infi- 
nitivum; conjunctivum aut indicativum Andocid. II. r. (ivar. 
7. Kctrct 'Akxip. 17. Lysias IIq. £i(icova 7. K. x. aiToncok. 
4. Demosth. Phil. A 41. C61. Kax 'AvSqot. 15. Xenoph. 
Cyrop. I 2, 8. IV 5, 13. VI 4, 11. VII 1, 17). 

Non jam ipsa temporum consecutio rerumque cursus con- 
junctione ngiv describitur, verum inest ei vis quaedam finalis, 
de qua jam apud Aeschylum et Sophoclem disserui, ita ut sen- 
tentia non perturbata tcqlv mutari posset cum conjunctione fiij 
finali. Hujusmodi loci, qui sunt creberrimi, in sententia pri- 
maria plerumque exhibent imperativum, aut alium modum 
ejusdem significationis , aut formulam optationis; velut Med. 
183: 

ansvaov 6s %i tcqIv xancoaai 

tovg siaco. 



ibid. 289: 
Hippol. 364: 



TCLVT OVV TCqXv TCCtdslV CpvXa^O^aL. 



oXoifiav sycoys, tcqIv aav, cpiXa, 
nciTuvvacii qpQSvav, 
ibid. 603. Ion 846. Hecub. 498. Herc. fur. 847. Cycl. 597. 
Phoen. 970. Khes. 721. Prg. 789. Proximum genus exem- 
plorum id est, ubi enuntiatum primarium habet temporis prae- 
teriti indicativum. Atque tum quidem sententia secundaria 
non continetur actio futura aut cogitata tantum, id quod gram- 
matici statuerunt, ubi infinitivus usurpatur post part. tcq'iv, sed 
praeterita, re vera perfecta. Quod quam recte sit dictum pro- 
batur locis: Ion 546: 

sa&Xov 6' snvQact Sctiiiovog , tcqIv ig nohv 
(ioXslv 'A&rjvcov %vno (irjTQVLav nsaslv. 
Phoen. 400: 

tco&sv <5' sfioaxov no\v yct(ioig svqslv fiiov; 



27 

Ion 1269. Mcd. 1145. Andr. 296. Phoen. 1596 *). El. 311. 
Buppl. 930. Hcrc. fur. 29. 827. Helen. 476, quibus locis 
omnibus inter actionem sententiae primariae et secundariae 
eandem intercedere condicionem, quam in OT. 776. Aesch. 
Prom. 482. Eurip. Iphig. Aul. 489 all., ubi post uqiv positus 
est indicativus, neminem certe esse negaturum puto. 

Indicativo post tcqiv Euripidem saepius quam ceteros poe- 
tas scenicos usum esse jam supra commemoravimus. Ac si il- 
los locos, quos modo tractavi cum iis comparaverimus , in qui- 
bus, eadem inter utramque sententiae partem condicione inter- 
cedente, Euripides usurpavit indicativum, singularibus certe 
causis ductum hac structura apud poetas alioquin admodum 
rara tam saepe eum usum esse reperiemus. Quo planior res 
fiat omnia exempla ad eam ipsam de qua agitur rem pertinen- 
tia afferam. Omnino vero Euripides hanc structuram adhibuit 
locis septem: Med. 1173. Rhes. 294. 568. Alc. 131. Andr. 
1147. Hecub. 133. Iphig. Aul. 489. Quos diligenter et at- 
tente si inspexerimus , tum semper indicativo tzqiv adjunctum 
esse inveniemus, quum audientium animos commovere in con- 
silio poetae fuisse verisimile est, quem et operosius aliquid et 
vehementius moliri ad movendos animos esse solitum, et quoti- 
diani sermonis usum in deliciis habuisse omnes consentiunt. 
Quid ? quod duobus locis tiqiv asciscit non praeteriti temporis, 
sed praesentis indicativum ? Hic habetis locos : Med. 1171: 

hccl xig ytQaia TtQogjcoXcov, do^aoa nov 

y) Ilavog OQyag v\ xivog ftscov (jcoXslv, 

avcoXoXvl-s , tcqvv y ooa Sia 6x6[ia 

XCOQOvvxa XevKov acpQov. 

1) Phoen. 1596: ov xal izph ic, 9(0? [XYjTpo? ix. yovf)? [AoXerv 
ayovov 'Atco'XXwv Aai''w \x i^iaKiaz 
cpovea y£V£a^at ^arpoc;. 
Hanc librorum scripturam jj,' i^iaitiaz ceteris probatam Kirchhoffius mutat 
in Aatco 're^caTrixec Quum vero uno loco Aristophaneo excepto (Plut. 
737), ubi legitur Plusqperf. cxveaTirjxst, quod, quum habeat imperfecti 
significationem nullius est momenti , hoc tempus ante sententias pendentes 
a part. npiv non inveniatur, contra apud Aristophanem in Ran. 1184 le- 
gatur: ovTivcc yt Tcplv cpGvat \xh 'Atco'XXwv ecpiq xtX. librorum scripturam 
servandam esse puto. 



28 

et Hecub. 133: 

07zovSal Ss Xoycov KaraTSivopsvodv 
r)oav Xoai tccoq, tcq\v 6 tcolklXocpqcov 
xoTCig. rjSvXdyog, Sr)(jLoxciQL6Tr)g 
AasQTLaSr\g Ttsi&si GxoaTiav. 
Ac ne ab iis quidem locis, qui exhibent post tcqiv tempus prae- 
teritum, eam quam dedi indicativi explicationem alienam esse 
quum aliis exemplis probatur, tum eo quod est in Andr. 1147: 
.... iv svSia Si ncog 
sOTrj cpasvvolg SsOTtoTrjg 6TiXficov onloig, 
tiq\v Sr\ rig dSvTcov sx (jlsOcov scp&sy&TO 
Ssivov ti %a\ cpQinoZSsg, coqos Ss otqutov 
OTQSipag TtQog aX%r\v. 
Pergamus jam ad conjunctivum. Qui quum apud Euripidem 
undevicies inveniatur semper positus est post enuntiata nega- 
tiva semperque fere asciscit particulam av. Atque sexies qui- 
dem tcq'lv conjunctivo pendet ab indicativo futuri, ut Iphig. 
Aul. 324: 

ov (sc. aTtaXXa^ofjLaL) no\v dv Ssi^co ys, 
ubi, quod plerumque in responsionibus fieri docui, conjunctioni 
TtQLV addita est particula ys. cf. Iph. Taur. 1302. Cycl. 558. 
Med. 276. Alc. 849 ubi part. av deest, Herc. fur. 866. 

Optativum aoristi addita particula dv cum significatione 
futuri exhibet sententia primaria duorum locorum: Frg. 803 
et Heracl. 180: 

xig av Sinr\v xqlvsisv r\ yvoir\ Xoyov 
tcq\v av TtaQ dficpoiv (iv&ov sxfjLa&r) Gaopoog; 
quem Elmsleius laudat, ubi disserit de locis particulam quidem 
negativam in sententia primaria non exhibentibus , neque ta- 
men affirmativum sensum sed negativum praebentibus. 

Conjunctivus , qui dicitur deliberativus , qui a futuro eo 
tantum discrepat, quod per eum quasi conjectura aliqua de eo 
quod debeat fieri indicatur est in sententia, a qua tcq'lv cum 
conjunctivo pendet, in Iph. Taur. 20: 

ov (ir) vavg dcpoQ(jLrjOr\ y&ovog 

TtQiv av KOQrjv Gr)v 'Icpiysvsiav "AQTS(iig 

Xd§r\ Ocpaysloav. 



29 

Sequuntur jam loci tres, in quibus tcqLv cum conjunctivo ut 
membrum subordinatum , ad conjunctivum addita particula (irj 
finem ct consilium significantem , referendum est, ut Iph. Aul. 
540 ubi dv est omissum, Orest. 1357. 1218: 

cpvla66s 8\ r\v xig, tiq\v TsXsvT7]d-rj cpovog 
7] !-v(i{ia%6g xig , r\ na6LyvriTog TtctTQog 
iX&cov ig oixovg cp&rj. 
Hoc loco Elmsleius cpv\a66s , <5' r\v Tig scriptum esse pro cpv- 
Xct66£ (jLrj Tig recte monere, neque Hermanno esse assentiendum 
videtur, qui in verbo cp&dvco quaerendam esse negationem cen- 
set (cf. adnot. ejus ad Elmsl. Eurip. Med. v. 215 pag. 351), et 
Simonidis Frg. 231 (Bergk I 12) laudat, ubi est: 
cp&avu 81 tov fisv yrjoag d^rjkov Xafiov, 
nqlv teqki %%r\Tai. 
quo probari sententiam suam opinatur. Alia, et ut mihi qui- 
dem videtur, melior Matthiaei est sententia qui dicit (Gr. Gr. 
pag. 1011 — 12): „Sehr selten steht tiqLv cum Conj. nach be- 
jahenden Satzen, wie Simonid. in Brunck gnom. N. 4 v. 11 
Gaisf. Poet. Gr. min. N. 231 cp&dvsi etc. Denn cp&dvsi Xa($6v 
heisst bloss 'prius comprehendit' und kann keine Negation ent- 
halten." Cui opinioni assentitur Foersterus, in Miscell. Philol. 
Yratisl. 1865, quum dicit: „Neque in loco Simonidis Amorgini 
Fr. 1, 11 (p. 576 B) cp&dvei Sh etc. , quum enuntiatio primaria 
negatione careat, tjcicrfrat formam unice veram reponere dubito. 
Praeterea, quamvis conjunctio tvqlv respondens verbo cp&dvco, 
praesertim apud Thucydidem et Xenophontem, saepe invenia- 
tur, tamen semper asciscit infinitivum neque umquam coniun- 
ctivum ac ne indicativum quidem. cf. Thucyd. IV 79. 104. 
VI 71. Vin 12. Xenoph. Cyrop. II 4, 25. III 2, 4. IV 1, 3. 
V 4, 38. Quae quum ita sint in verbo cp&dvco inesse negandi 
vim equidem haut crediderim. 

Atque huic quidem generi quod modo tractavimus, proxi- 
mum illud est, in quo tiqLv cum infinitivo subordinatum est 
praesentis aut aoristi infinitivo qui ipse a verbo dicendi pendet 
velut Med. 680: 

Mr\. tL SrJT s%Qr}6s; "ks^ov, sl ^ifiig nXvsiv. 
Ai. c(6kov (is toV TtQQvypvTa ftt) \v6ai TtoSa, 



30 

Mr\. 7cqiv dv xi b*Qa6r\g j$ xiv i^inrj %&6va; 
Ai. tcqLv av TtavQcpctv av&ig S6xiav (jloXco. 
Andr. 161. Troad. 510. Heracl. 865. 

Sequitur genus locorum illud, in quo verbum enuntiationis 
primariae aut est imperativus, ut El. 995: 

.... coSs rig xuKOVQyog cov 
(Mi (jloi, to TtQcoxov (Srjfi idv dQccfxri xaXoog, 
vixdv doxsixco xr]v vixr\v, tcq\v dv TtiXag 
yQcciifjLrjg Xxr\xai xa\ xiXog xd(*,i\)r\ ftiov. 
aut conjunctivus prohibitivus cum significatione illius, ut Ion 
770: . 

Tla. (ir]nco 6xEvd£r\g , Kq. aXXd nctQUGi yooi. 
II a. tcq\v dv (jbd&cdiiEv Kq. ayysXiav xiva (jloi; 
TLa. si xavxd xxX. 
Keliquum est, ut de duobus locis paucis disseram, quorum in 

utroque legimus ovnco TtQiv , quod etiam apud Herodo- 

tum invenitur (cf. I 32). Atque in altero quidem Alc. 145: 

ovnco xod' olds 8s6noxr\g, no\v dv nd&r\ 

aut praesens esse pro futuro intellegendum, aut quod est veri- 

similius, ellipsis statuenda videtur, ita ut ex verbis ovnco olSs 

8s6noxr\g supplendum sit ovSs yvoo6sxai , altero loco ibid. 1145: 

ovnco &i(iig 6oi xrjgSs nQogqpcovr\(idxcov 

xXvsiv, TtQiv dv dS0l6l X0l6l VSQxiQOig 

dqpayvi6r)xai xa\ xQixov (ioXr\ cpdog. 

cujus de particulae av significatione conferatur, quaeso Sl 781, 

conjunctivus ad infinitivum , pendentem a &i(itg s6xi referen- 

dus est. 



IV. De particulae rcpw usu Aristophaneo. 

Pertractatis quae de tragicorum usu in particula tcqiv con- 
struenda observavi ad Aristophanem aggrediar comicum, ut 
quomodo differat comicorum usus a tragicis, quomodo cum eo 
congruat cognoscatur. Atque primum quidem illud monendum, 
ne apud Aristophanem quidem praevalere usum conjunctivi, 
sed sicut apud Aeschylum, Euripidem infinitivi, nusquam usur- 
patum esse optativum, indicativum semel Av. 700: 



31 

tzqotsqov 6' ovk r)v yivog cc&avctiov , tzq\v "EQcog ^vviyLi&v 

CCTVCtVTOC. 

Saepius vero quam tragici Aristophanes perfecti infinitivo post 
ttqlv indulsit, quem octies posuiteadem, qua illi, condicione, 
id est, ut status indicaretur, qui factum sequitur, ut dicit Her- 
mannus. Atque duobus quidem locis perfecti infinitivus ad 
praesentis indicativum est referendus ut Av. 1034: 
xcc\ 7ii{i7iov6iv r\Sr\ 'mGnoTtovg 
ig tyjv tzoXiv, tzq\v na\ te&vg&cu Tolg ftsolg 
cf. Frg. 243 (Dind.) tzq\v SsdsiTzvdvaz „priusquam a coena sur- 
rexero"; duobus ad imperativum ejusdem temporis, ut Lysistr. 
322: Tthov, tiq\v ifi7ZS7ZQr}6^ai „priusquam quid ardeat". cf. 
Eq. 761; ad aoristi conjunctivum duobusVesp. 1156: %v s^iXrjg 
fi£, tiq\v diSQQVYjnivai; uno ad infinitivum aoristi Pax 375: 
Ssl yaQ tivri&rjvai (xs tcq\v TS&vrinivai; ad futuri indicativum uno 
Kan. 1184: 

ovTiva ys tzq\v cpvvaz psv 'AtzoXXcov scpr\ 
a7tOKTSvslv tov TZaTi^a , tzqIv oial ysyovivai. 
Idem praesentis infinitivum ter admisit, ut initium rei indica- 
retur. cf. Thesm. 308: 

7ZSQI&OV VVV TOvSs TZQMTOV TIQW XiySlV 

„priusquam loqui incipias", ubi tzqlv respondet adverbio prae- 
cedenti tzqcjtov, sicut TZQWTa in Eq. 542: scpa6KSv~] sQhrjv %Qrj- 
vai TiQWTa ysvi6$ai tvq\v TzrjSaXioig S7ti%siQsiv „priusquam gu- 
bernaculi appetendi cogitationem suscipias." Pax 1296. 

Neque illud esse praetermittendum mihi videtur, quod 
saepius apud Aristophanem quam apud tragicos invenitur tzqiv 
particula respondens adverbio alicui propinquo. Nam praeter 
locos Thesm. 308 et Eq. 542, quos modo attuli haec structura 
invenitur locis octo : tzqmtov Ach. 338, tzqotsqov aut adjecti- 
vum TZQOTSQog Av. 700. Eq. 761. Ran. 673. Eccl. 589. 620. 
649, 7ZQ06\rs Nub. 780. Locum Pax 1112 propterea non enu- 
meravi, quod codd. VRT scripturam TZQogSiSovai (cf. 1111) 
servandam puto contra ceterorum, qui habent tzqiv SiSovai, 

TZQLV. 

Ceterum locorum Aristophaneorum , ubi tzqlv adjunctum 
est infinitivo sententiae primariae semper fere sunt affirmati- 



32 

vae, bis tantum negativae, ut Eccl. 589 et Pax 307: 
ov yaQ e6d'' onoog anwrczlv dv Soxco (ioi t^eqov 
Ttolv (loykolg xa\ [irj%avaL6LV slg xo q?o5g dvskxv6ai 
rr]v ftsoov 7ta6oov (isyi6Tr\v. cf. Eurip. Iph. Taur. 20. 

Lysistr. 704 similes, qui habent conjunctivum. 

In interrogatione quidem est particula negativa, sensus 
tamen affirmativus Eccl. 620 : 

ovx smksiipEL to Ttsog tcqotsqov , tiq\v sxsld ol cprjg dcpi- 

xs6&aL ; 
His igitur locis exceptis enuntiatum prius semper est affirma- 
tivum et ter quidem continet indicativum praesentis, velut 
Eq. 258: 

xd xoivd tcqlv kayslv xaTsed-isig. 
cf. Thesm. 863. Plut. 376 , persaepe praesentis aut aoristi in- 
finitivum ut Ran. 166: 

Aiov. 6v Ss tcc 6tQ(o[iaT av&ig kdfi§avs 
S«v#. tcq\v xa\ xaTa&se&ai; 1 ) 
cf. ibid. 885. Vesp. 452 : 

dkk' dcpsg 2 ) fte xa\ 6v xa\ 6v tcq\v tov vlov ixSQafjLsZv. 
cf. Thesm. 572. 1208. Eccl. 506, quibus esse addendus vide- 
tur Vesp. 245 ubi est conjunctivus adhortativus dkkd 6tcev- 
Scofisv. 

Conjunctivo aoristi in sententia finali tcqlv cum infinitivo 
est subordinatum in Kan. 1480: 

Iva J-svi6co 6cpoo tcqlv aTtOTcksiv 
Aves 1458. Eccl. 589. Vesp. 1156, ejusdem temporis infini- 
tivo, qui ipse pendet a verbo aliquo quod construi cum infi- 
nitivo solet: Plut. 259: 

6v S' d^iolg i6oog (jle &slv tcqlv ravra xcrl (pQa6ai ftoi 
ibid. 378. Eccl. 511. Pax 295. 

Kes veritati contraria continetur enuntiatione primaria 
duobus locis: Kan. 673. 955: 

oog TtQiv SiSdl-ai y oocpsksg (is6og SiaQQayrjvai. 
Optativum in formula optationis exhibet sententia primaria loci 
Eq. 937: 

1) De xa( vide quae disserui ad Soph. Ant. 280 (pag. 14). 

2) Sic bene Cobetus pro aves- 



33 

STtEita tcqIv cpayslv avr\Q (isdrj- 
kol , kol 6v xo takavTov ka^Eiv 
fiovk6(iEvog i — 
6&icov «fi aTC07tVLysir\g. 
in sententia condicionali Nub. 780: 

eI 71Q06&EV etl (iiccg ivE6Tco6r\g SiKr\g 
tcqlv rr]v i(ir]v KaksL6& > a7cay£ai(ir\v TQE%cav. 
Tempus perfectum in sententiis quibus subordinatum est tcq'lv 
cum iniinitivo, quod tragici non admiserunt, nisi verbi cnco- 
&vr}6%Eiv, cujus perfectum habere praesentis significationem no- 
tum est, apud Aristophanem legimus locis tribus: Nub. 631: 
ogxig ^KaXa&vQixaTL axxa (ilkqcc (Aav&avcov 
Tavr' ETCckikr\6Tai tcqIv (xa&Elv. 
Eccles. 649: 

akk' ovrog (xlv tcqoteqov yiyovsv, 7Cq\v to tyr\cpi6(ia ysvi6&ai. 
Pax 272, quem versum frustra ad hoc tempus viri docti emen- 
dare conati sunt. Spurium enim judicatum a Dindorfio, Hol- 
denio, Meineckio defendit Fritschius ad Thesm. 275 pag. 78. 
Vulgo quidem legitur: 

sv yE tcolcov'] ct7t6k<ok' EKsZvog Kciv SiovTL trj tcoXsi 
rj 7iQiv yE tov (jlvttcotov r](iiv EK%iaL 
quum Richterus r\ defendat „dictum ob antecedens sv, in quo 
latet (iakkov. u Bergkius deletis r\ et yi, 7cq\v tovSe (i. e. toV 
U6ks(iov) tov (i. r\. e. scribendum esse censet. Buttmannus con- 
tra, probatus Hermanno (ad Med. pag. 385) tcqlv r\ ys tov . . . 
conjecit, elegantius, ut videtur, quam rectius, quum poetae 
Attici, tcq\v r\, quod apud Ionicos et scriptores posteriores 
aetate est usitatum, non dixerint. Quare nescio an recipien- 
dum sit, quod scholiastes legisse videtur si tcq'lv ys, etsi fri- 
gere id quodammodo negari nequit. 

De plusquamperfecto dvs6Tr\KEL, quod est in Plut. 737, 

quid sentirem, jam ad Euripid. Phoen. 1596 pag. 27 disserui. 

Tempus futurum ante tcqlv cum infinitivo apud Aristopha- 

nem non fere invenitur, nisi in interrogationibus , velut Kan. 

481: « %aTayika6T% ovkovv ava6Tr\6Ei tc^v 

TCQiv TLVtt 6 ISSLV akkoTQLOV ,* 

Eccl. 620. Vesp. 402, quibus adjungam Eccl. 132, ubi est in 

3 



34 

interrogatione conjunctivus deliberativus : sha 7to\v itislv Xsyco ; 
Ubi apud Aristophanem in sententia primaria est tempus prae- 
teritum, sicut apud Euripidem, enuntiato post tzqiv continetur 
res re vera jam perfecta, licet tamen non usurpetur post nqlv 
indicativus sed infinitivus, velut Eq. 318 sqq. : 

AX. xa\ 7CQiv rj[iSQCtv cpoQrjcai (sc. xo SsQ(ia) (islfyv i\v 

Svolv So%(ialv. 

Olx. vr) Aia, xa(is tovt sS^acs TavTov, coCts xa\ ysXcov 
7td(i7toXvv Tolg Sr\(iQTaiCi xa\ cpiXoig TtaQaCxs&sIv, 
TtQiv yaQ slvai IIsQyaGrjCiv, svsov *) sv xalg 'sfifiaeJiv. 
cf. Av. 495. 964. 1280. Pax 608. Kan. 1184. Vesp. 1086. 

Conjunctivus, quem iisdem, quibus poetae tragici et ceteri 
scriptores Graeci legibus observatis, Aristophanes viginti qua- 
tuor locis adhibuit 2 ) semper fere asciscit particulam av, quam 
abesse non licere a conjunctivo post itQiv in sermone familiari 
monet Porsonus. Cui praecepto assentitus ad Kan. 1280, ubi 
legitur : 

(itj TtQiv y axovCr\g %aTSQav OtccCiv (isXcov. 
Keisigius scripsit (irj rtQiv y av axovcr\g probatus Elmsleio, qui 
tamen scribi maluit nqiv av y axovcrjg quod in trimetro raro 
admitteretur anapaestus, cujus prima syllaba sit av. Eodem 
modo Keisigius iterum probatus Elmsleio in Eccl. 624 ubi est: 

xovk s^sCTav TtaQa xolci xaXolg %a\ Tolg (isyaXolg xaTaSaQ&slv 

Talci yvvai£iv no\v Tolg alc%Qolg xa\ Tolg (iixQOig yaQiccovTai 
pro %aQictovTai scripsit infinitivum yaQicaC&ai , ne sit itQiv so- 
lum conjunctum cum conjunctivo. Quae mutationes utrum ne- 
cessariae sint necne, tum demum dijudicari, mea quidem sen- 
tentia poterit, quum omitti particulam av in sermone familiari 
non licere, ita ut omnino dubitari non posset, erit demon- 
stratum. 

Praeter illos locos, ut jam supra monui, Ttoiv semper asci- 
scit particulam av. Sententia vero primaria saepissime exhibet 



1) £veov cf. Ovid. Art. -am. 1516: „Nec vagus in laxa pes tibi pelle 
natet." 

2) Cf. Mueller ad Ach. 230: „Ubi 7tp\v av c. conjunctivo apud 
Aristophanem invenitur , semper sententia negativa praecedit." cf. Av. 
1409. Lys. 704. Eccl. 770. Plut. 24. Vesp. 578. Eq. 961. Pax 85. 



35 

indicativum futuri, velut Ach. 230: 

xovx avr)6co no\v av a%oivog avxoiaiv dvxE^inayd) 
6%vg oSvvrjQog. 
cf. Av. 1409. Eccl. 629. 752. Plut. 23. Particula y«, quam 
etiam a tragicis addi nonnunquam conjunctioni nqiv vidimus, 
etiam apud Aristophanem , neqtfe in responsionibus tantum ad- 
jungi solet. cf. Ran. 78: 

ov (sc. avd%co) nolv y dv 'locpcovx dnoXaficov avxov fiovov 
avsv ZocpoxXEOvg oxi noiEi xcodcovioco. 
cf. ibid. 845. Jlotv av ys est in Eccl. 770: 

.... cpv\al-0{iai 
no\v av y iSco xo nXij&og oxl (lovXsvExai. 
Secundum futurum saepissime invenitur in enuntiationibus pri- 
mariis conjunctivus aoristi in sententia finali, qui vero quum 
plerumque sit in responsionibus , noiv semper asciscit particu- 
lam ye ut Ach. 176: 

Ain. faiQ 'Afjicpi&se. 'A\kcp. (irjnco, noiv av ys 6xco xqex(ov, 
ubi Meinekius conjecit (irjnco ys, no\v dv iaxco. Haut ita bene, 
quum praesentis conjunctivus non inveniretur post noiv apud 
poetas scenicos (cf. ibid. 299. Ran. 1281. Eq. 961. Nub. 267). 
Duobus enim locis: Pax 1076: 

ov ydo nco xovx laxi cpiXov (iaxdoea6i &eoIci 
cpvXoniSog Xr)£,ai, noiv xev Xvxog oiv vpEvaioi 

et ibid. 1112: 

.... ov ydo oiov xs 
rjiiiv nQogSidovat,, n^iv xev Xvxog olv vfiEvaiol 
quum alii viri docti , tum Hermannus (ad Viger. 443) v(i£vaioi 
esse conjunctivum statuerunt. Equidem vero, ea quam supra 
attuli causa, aliter ut de iis sentirem adductus sum, illamque 
difncultatem , posse optime tolli existimo, si posita post Xrj^ai 
in versu 1076 et post nQogSiSovai in v. 1112 graviore inter- 
punctione, nQiv his locis non conjunctionis sed adverbii munere 
fungi, vfiEvaiol vero esse optativum statuimus. Quae mea con- 
jectura multis exemplis Homericis eandem structuram exhiben- 
tibus , quae Aristophanem illis , qui in medio sunt hexametris 
heroicis esse imitatum perspicuum est, munitur. cf. y 113: 

3* 



36 

ovd* si nzvTcceTEQ ys xa\ E^aETsg 7zaQa(ii(ivcov 

e&QSOtg ooa xsZ&l na&ov x«K(v dioi 'Ayaioi' 

71q'lv xev avLrj&s\g 6r]v TzaTQiSa yalav Xxoio. 

cf. A 97. 2 282. Sl 727. — Quae quum ita sint loco Pax 

1076 scribendum est: 

ov yaQ tzco tovt* e6tl cpiXov (iaxaQE66i &Eol6iv 
cpvXomSog Xrjj-aL' tzq'lv xsv Xvxog olv vfiEvaiol. 
„nicht liegt es im Willen der Gotter ein Ende zu machen der 
Feldschlacht; eher diirfte ein Wolf ein Schaf freien." 

Imperativum aut conjunctivum ejusdem significationis in 
enuntiato primario exhibent loci Vesp. 920: 

(irj 7tQOxaTayiyvco6K , co tzuteq, 
tcqXv av y axov6rjQ dficpoTEQCOV. 
Kan. 1380. Pax 85; infinitivum praesentis Plut 477: 

ov Sst 6xETha^Eiv xa\ §oav 7Zq\v av (id&rig. 
aoristi AaiTaXrjg Frg. IV (Meineke Fr. com. II p. 1027): 
.... Tr\g (jLVQrjQag Xrjxvdov 
tzq\v xaTsXa6ai Tr)v 67zu&iSa , ysv6u6d-ui (ivqov. 
In Lysistratae versu 1005 sqq.: 

ral yuQ yvvalxEg ovSs toj (ivqtco 6iyr)v 
scovtl tzq\v %u7zavTsg J£ Evog Xoyco 
6nov6ag noirj^cofjbEe&u tzottuv EXXuSu 
pro 7zoirj60(AE6&a ex cod. B Brunckius optime reposuit 7zoir\6co- 
(HE6&a. TIq\v yjknavTsg id est tzq'lv xa vtTzavTsg dorice pro tzqlv 
uv anavTsg. Praeter hunc locum praesens legitur in enuntiato 
primario loci Vesp. 579 : 

ovx unocpEvysi tzq\v av r\(uv 
sx Tr)g JVzoftrjg SL7zr\ qy\6lv. 
Ad optativum cum particula av in sententia condicionali tzq^v 
cum conjunctivo est referendum in Vesp. 725: 

r) tzov 6ocpog r)v o6Tig scpu6xsv, tzqlv av ctKicpolv (iv&ov 

dxov6r\g 
ovx av Sixu6uig. 
cf. Eurip. Heracl. 180. 

Aristophani adjungam comicorum quae supersunt fragmenta 
in quibus conjunctio tzq'lv adhibita reperitur. Sunt autem omnino 
loci sedecim, quorum novem quidem exhibent post tzq'lv infi- 



37 

nitivum aoristi velut Pherecrat. "Ayqioi frg. 8 (Mein. II 259): 

no\v CtVCCKVKrj6aL XCXq CtmOVQ CtQ7ld&ZE. 

cf. Eupolis AvtoXvx. frg. III (M. II 441), Menander incert. fab. 
frg. XC (M. IV 258), Euphro Sscoq. (Mein. IV 491), Nico- 
machus ElXeid. (M. IV 583, 17), Archedicus 0rj6avQ. frg. II 
(M. IV 436, 7), Eriphus MsXip. frg. IV (M. III 558) duo ha- 
bent no\v v.ai\ Eupolis OiXoi frg. IV (M. II 533): 

Ovk i6co(pQOvrj6ag , co nQS6$vTa y xr]v na%a6Ta6iv 

Tr\vSs Xa\n$dvcov dcpvco no\v na\ (la&siv zr\v innmr\v. 
cf. Antiphanes Hoir\6ig frg. v. 4 (Mein. III 105). 

Tribus locis n^iv conjunctum est cum infinitivo praesentis, 
ut Cratinus Tqooxov. frg. X (M. II 144): 

XatQS Sr) Mov6a, j^oovia fisv r\KEig, opcog S' 
rjk&eg ov tvqiv ye Ssiv, '16&1 6acpsg, aXX' oncog — 
ubi itQiv consociatum est cum vocula ys et ab Aristophane ad 
nQiv cum infinitivo bis addita (Pax 272. Ran. 955). cf. Anti- 
phanes ravv(ir\S. frg. II 3 (M. III 41), Anaxandridas incert. 
fab. frg. XVIII (M. III 200). 

Ac ne perfecti quidem infinitivus post nQiv in fragmentis 
comicorum deest, ut docent fragmenta Antiphontis AscoviSr\g 
(M. III 79): 

dXXd tcqXv SsSsmvdvai || r\(idg naQS6tai 
et Pherecratis Avt6(ioX. frg. IX (M. II 265) et anonym. frg. 
CCCXCIII (M. V 122). 

Conjunctivus uno tantum fragmentorum loco exstat, et is 
non aoristi, sed praesentis, qui est rarissimus, omissa particula 
dv: Cratinus Ar\XidSr\g VIII (M. II 35): no\v naQ0v6a SiSa6Kr\. 
cf. Grammat. Bekkeri pag. 129, 10: Xeinei Ss (particula dv) 
koi iv vnoTaKTinoig Ev xig — nQOKQi&rj. Ka\ ndXvv TIq\v na- 
Q0v6a SiSa6Kr\. KQauvog Ar\Xia6iv. 

Dionysii @s6(iocpoQcov fragmenti locus (Mein. III 547 — 
549): 

tov (idysiQOV slSivai 
noXv Ssl yaq ds\ nQOTSQOv olg (isXXsi noieiv 
to Sslnvov rj to Sslnvov iy^siQsiv noislv. 

eo est memorabilis, quod nQOTSQOv — nQiv mutatum est cum 



38 

7iq6z£qov — »/, quam structuram jam observavit Hartungius 
1. 1. II pag. 69. cf. Thucyd. VI 58: tcqoteqov ij cdG&k&cti av- 
rovg ano&sv ovxag, sv&vg ^ra^tff. 



Restat ut, quomodo congruant tragici et comici in parti- 
cula noiv construenda, quomodo differant et inter se et ab Ho- 
mero, Herodoto, Thncydide breviter exponam. Atque pri- 
mum quidem quae sint poetarum scenicorum usui communia 
explicabo. 

1) Poetae scenici particulam noiv cum infinitivo, quem usur- 
pant sive agitur de rebus futuris sive de perfectis, non 
fere conjungunt nisi post sententias primarias affirma- 
tivas. 

2) Item indicativus, quem Euripides saepius admisit, quam 
ceteri poetae scenici, qui eum fere sunt aspernati, non 
invenitur nisi post enuntiationes affirmativas. 

3) Optativo post tcqiv et tragici et comici plane abstinuerunt, 
Sophocle excepto, qui optativum aoristi sexies adhibuit 
omissa particula av, post sententias negativas. 

4) Particulae nqiv conjunctae cum conjunctivo et av, poetae 
scenici et imprimis Aristophanes addiderunt voculam ys, 
quae ne a tzqiv cum infinitivo quidem est aliena, quam- 
quam ibi saepius inveniuntur particulae noxs et xat. Uq\v 
Stj cum indicativo duobus est locis Euripideis. 

5) Perfecti infinitivo , qui et in tragicis et apud ceteros scri- 
ptores est rarissimus, Aristophanes et quantum ex frag- 
mentis potest colligi omnes comici post itqiv admodum 
saepe indulserunt; praesentis infinitivo Sophocles. 

Ab usu poetarum scenicorum: 
A. Homericus et Hesiodeus eo differt, quod: 

1) %qiv cum infinitivo saepius referendum est ad sententias 
negativas, quam ad affirmativas. 

2) Tempus futurum in enuntiatis primariis non praecedit, 
nisi cum negatione, quam structuram poetae scenici pla*he 
aspernati sunt. 



39 

3) tcqiv numquam sociatur cum indicativo, numquam cum 
optativo. 

4) tcqIv constructum cum conjunctivo non asciscit av, contra 
plerumque voculam ys, quam neque tragici neque comici 
admiserunt, nisi una cum particula av. 

5) Perfecti et praesentis infinitivo Homerus et Hesiodus plane 
abstinuerunt. 

B. Herodoteus et Hippocrateus, quod 

1) tcqlv sive est conjunctum cum infinitivo, sive cum indica- 
tivo sive cum conjunctivo saepe asciscit voculam r), quae 
structura neque apud poetas scenicos, neque duobus locis 
exceptis (s 288. % 266) apud Homerum invenitur. 

2) tcqlv 8rj quod poetae scenici non admiserunt, nisi cum in- 
dicativo semel Euripides, et tcqlv ys 8r], quod numquam 
apud tragicos aut comicos, neque apud Thucydidem repe- 
ritur nisi cum indicativo (cf. I 132. VII 71), Herodotus 
etiam cum conjunctivo conjunxit. TIqlv ys contra, quod 
apud illos est usitatissimum , numquam est apud Hero- 
dotum. 

3) ubi tcqIv, tcq\v av, tcq\v vj sunt constructa cum conjunctivo 
apud Herodotum et Hippocratem, semper praecedat aut 
tempus praesens aut futurum necesse est, quum a poetis 
scenicis nulla sententiae primariae temporis aut modi ratio 
habeatur. — Denique monendum est, quod ne Herodotus 
quidem perfecti infinitivum plus uno loco (III 25, 2), 
praesentis duobus (VI 116. VIII 3) usurpavit. 

C. Thucydideus usus eo differt quod: 

1) In sententiis primariis negativis saepius tcqiv construxit 
cum infinitivo, saepiusque (ter decies) admisit praesentis 
infinitivum, perfecti numquam. 

2) Conjunctivum perraro usurpavit, et quinquies addita, qua- 
ter omissa particula av. 

3) Indicativus post tcqiv apud eum sicut apud oratores non 
fere reperitur, nisi post sententias negativas (quod num- 
quam admiserunt poetae scenici), atque tum plerumque 
apud Thucydidem quidem tcqlv asciscit voculam 8r\ aut 
ys 8r\. Contra nullo Thucydidis aut oratorum loco exstat 



40 

TtQiv ys cum infinitivo aut nQiv y av cum conjunctivo, 
quod ne Ionicos quidem scriptores admisisse jam supra 
docui. 
4) Temporum et modorum, quae sunt in sententiis primariis, 
etiam apud Thucydidem multo simplicior est, quam apud 
poetas scenicos ratio. Quatuor enim locis exceptis, quo- 
rum duo (III 69. VI 76) exhibent optativum, duo (IV 69. 
VII 50) conjunctivum semper praecedit praesentis aut 
aoristi indicativus aut infinitivus, admodum raro futurum. 



V i t a. 



Oswaldus Prause, Posnaniensis, natus sum Nonis Februa- 
riis a. h. s. LII patre Ernesto, matre Carlotta ex gente Hoff- 
mann quibus adhuc viventibus gaudeo. Fidem profiteor evan- 
gelicam. Primis literarum elementis ludo publico imbutus tra- 
ditus sum gymnasio Crotosiniensi quod tunc Gladisch directore 
florebat. Cum maturitatis testimonio a. 1872 dimissus studiis 
philologicis in academia Vratislaviensi per tria in academia 
Friderica-Guilelma Berolinensi per quinque semestria operam 
dedi scholis fructus virorum illustrissimorum Hertz, Rossbach, 
Reifferscheidt, Foerster, Eueckert, Dilthey, Curtius, Haupt, 
Huebner, Kirchhoff, Vahlen, Droysen, Muellenhoff, Bonitz, 
Harms , Zeller. Societatis philologicae Huebnerianae sodalis 
fui per semestria tria. — Quibus praeceptoribus omnibus gra- 
tias agO quam maximas. 



T h e s e s. 



1) Aristoph. Pax 1076 pro: 

ov yao 7ico xovx kori cpiXov (iaxaQE60i &sol6iv 
(pvXomSog Xrj^ai, tcqiv xev Xvxog olv v^iEvaiol (Conjun- 

ctivus) 

scribendum puto: 

. . . . lifem* noiv kev Xvxog olv vfisvaiol (Opt. 

potent.) 

2) Plautus Mercator 966 pro codicum lectione: 

Tibi amicam esse nullam niintio 
scribo : 

Tibi amicam esse nullam amanti nuntio. 

3) Plautus Curc. 477 pro : 

Cdnfidentes garrulique et malevoli supra lScum 
scribo : 

Cdnfidentes garrulique et malevoli sunt siSpra lacum. 

4) Plautus Persa 696: 

codd. : Eum ego ut requiram atque ut redimam volo, 
ego: Eum ego ut requiram atque ut redimam niti volo. 

5) In Terentii Andria 7 12 pro face scribo fac. 



Ienae, typis Ed. Fronimanni. 



Ljaiiloril ^^^2 

PAM PHLET BINDER 

^^2 Syracuse, N. Y, 
— — - Stockton. Calif. 




UNIVERSITY OF ILLINOIS-URBANA 

881A7.YPR C001 

QE PARTICULAE 



3 0112 023764241